Αναζητώντας την παιδεία εκτός ύλης

“Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν πώς να σκέφτονται, όχι τι να σκέφτονται” – Margaret Mead

“Εκπαιδεύοντας το μυαλό, δίχως να εκπαιδεύσεις την καρδιά, δεν είναι καθόλου εκπαίδευση.”  – Αριστοτέλης

“Ποτέ δεν επέτρεψα στο σχολείο ν’ αναμιχθεί με την εκπαίδευσή μου” – Mark Twain

Θυμάμαι όταν ήμουν μικρός με τι χαρά έπαιρνα τα καινούργια σχολικά βιβλία. Τα μύριζα, τα ζύγιζα στα χέρια μου, τα ξεφύλλιζα για να δω τις εικόνες και τους τίτλους. Μα κάποια στιγμή το Σχολείο θεώρησε πως ο εγκέφαλός μου είχε αναπτυχθεί αρκετά για τέτοιες περιττές ασχολίες: ήταν πια καιρός να δώσω εξετάσεις και να μάθω να κρίνομαι απ’ τους βαθμούς. Στο εξής όλη η πορεία της εκπαίδευσης, απ’ το Γυμνάσιο στο Πανεπιστήμιο, ήταν μια διαδοχική εξέταση. Διάβασμα για να εξεταστείς για να πάρεις βαθμούς για να διαβάσεις ώστε να εξεταστείς ξανά μετά – και ούτω καθεξής.

Και τι ήταν τα βιβλία σε όλη αυτή τη διαδικασία; Ένα μέσο – τίποτα περισσότερο.

Μοναδική εξαίρεση αποτελούσαν κάποια λογοτεχνικά βιβλία φυγής, που έπαιζαν για μένα τον ίδιο ρόλο με ορισμένα βιντεοπαιχνίδια και κάποιες κινηματογραφικές ταινίες: με απάλλασσαν από το βάρος μιας πραγματικότητας που ζητούσε από μένα να είμαι ανταγωνιστικός και ευπαρουσίαστος μπροστά στον σκληρό καθρέφτη της Μεγάλης Αγοράς – εκεί όπου εκθέτουμε την πραμάτεια των προσόντων μας (συχνά υπό το μανδύα ενός ευτραφούς Βιογραφικού) και κρινόμαστε γι’ αυτήν. Γιατί τι είναι το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα, αν όχι το νόμισμα που πληρώνουμε ώστε να επιβιώσουμε στη μεγάλη εκείνη εμποροπανήγυρη της κοινωνικής πραγματικότητας. Μια κοινωνική πραγματικότητα στην οποία έχουν εξίσου μεγάλη πέραση κάλπικα νομίσματα όπως «μέσο», «φήμη», «προϋπηρεσία», «βόλεμα» και «ημιμάθεια».

Και αν τελικά κάποιοι ανάμεσά μας αγαπήσαμε πραγματικά τη γνώση και το διάβασμα, σε βαθμό που να συνεχίσουμε να τα ασκούμε μετά το πέρας των σπουδών – θα έλεγα πως συνιστά μάλλον ατύχημα ή παράδοξο. Γιατί η σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα δεν ευνοεί τη μελέτη και το διάβασμα – παρά μόνο στο βαθμό που μπορούν να σου εξασφαλίσουν κάποια θέση σε ένα χώρο εργασίας.

Όσο αφορά τα κοινωνικά δίκτυα; Αλίμονο αν ο βομβαρδισμός πληροφορίας που δεχόμαστε μπορεί να θεωρηθεί υποκατάστατο της γνώσης. Στην καλύτερη περίπτωση καλύπτει κάποια κενά και παρέχει μια επίφαση γνώσης. Μα τα λογοτεχνικά ρητά-μέσα-σε-εικόνες που κατακλύζουν το διαδίκτυο ποτέ δεν θα μπορούσαν να υποκαταστήσουν την ανάγνωση ενός ολοκληρωμένου κειμένου. Τα βιβλία δεν αντικαθίστανται με σλόγκαν και ευκολοχώνευτα ρητά, κύριοι.

Μην απορείτε μετά λοιπόν αν γράφω μεγάλα κείμενα. Γιατί απευθύνομαι σε εκείνους που δεν έχουν ξεχάσει να διαβάζουν.

Ήδη από τα τέλη του Δημοτικού το παιδί εξοικειώνεται με τα Τρία Άλφα που συνιστούν τον πυρήνα της σύγχρονης εκπαίδευσης: Αποστήθιση, Άγχος και Ανταγωνισμός. Και αν έχεις μάθει σε αυτά τα Τρία Άλφα, άντε μετά ν’ αγαπήσεις το μεγάλο Β: το Βιβλίο.

Οι δάσκαλοι και οι καθηγητές συχνά επιτελούν το ρόλο ενός δημοσίου λειτουργού – ή ενός ιδιωτικού υπαλλήλου. Όχι όμως το ρόλο ενός αληθινού εκπαιδευτή, πόσο μάλλον ενός μύστη της γνώσης. Επιθυμούν απλά να κάνουν τη δουλίτσα τους και να βγάλουν τα λεφτάκια τους – σπάνια λοιπόν θ’ αμφισβητήσουν τον ίδιο τον πυρήνα του εκπαιδευτικού συστήματος που τους τρέφει και τους συντηρεί. Αντιμετωπίζουν τα παιδιά σαν αριθμούς, σα μονάδες σε κάποιο χαρτί ελέγχου, κρίνοντάς τους αποκλειστικά με βάση κάποιες αμφίβολες μαθησιακές ικανότητες – προσπερνώντας όμως τις ατομικές τους διαφορές. Δεν νοιάζονται ν’ αναδείξουν απ’ τον κάθε μαθητή το καλύτερο που κρύβει μέσα του – μα τους τοποθετούν όλους στο ίδιο καλούπι, τους αξιολογούν με τα ίδια μέτρα σύγκρισης, και το τελικό τους κριτήριο συνοψίζεται σ’ έναν απλό βαθμό. Εν τέλει υπάρχουν οι «καλοί» και οι «κακοί» μαθητές. Όλα κρίνονται απ’ τη βαθμολογία τους.

Ποτέ κανείς δεν τους ψιθύρισε στ’ αυτί πως υπάρχουν ποικίλα είδη νοημοσύνης. Μα έτσι είναι το εκπαιδευτικό μας σύστημα – όχι μόνο στη χώρα μας, παντού. Βαδίζει στο τεντωμένο σκοινί της τετριμμένης, ίδιας πάντα, μονομερούς Νοημοσύνης της Ποσοτικής Αξιολόγησης, εκείνης που συνοψίζεται σε αριθμούς και ψηφία – αγνοώντας τον υπέροχο πλούτο που χάσκει από κάτω. Σε έναν κόσμο ποσοτικών αξιολογήσεων, μονάχα οι αριθμοί μετρούν. Έχω «Χ» αριθμό διπλωμάτων, «Ψ» αριθμό σπουδών, «ΧΨ» αριθμό συστατικών, «ΨΧ» αριθμό προϋπηρεσίας, «Ω» αριθμό βαθμολογίας, «ΧΨΩ» αριθμό... ωχ, δεν πάει να γαμηθεί, λέω γω.

Pink Floyd - "The Wall"

Ασφαλώς υπάρχουν διαβαθμίσεις από κράτος σε κράτος. Αρκεί να συγκρίνουμε τη στάση του σκανδιναβικού εκπαιδευτικού συστήματος απέναντι στις τέχνες, για παράδειγμα – το γεγονός, για παράδειγμα, πως διαθέτουν ολοκληρωμένα προγράμματα μουσικής εκπαίδευσης, όπου οι μαθητές εξασκούνται σε κάποιο μουσικό όργανο της επιλογής τους. Κι τι κάνουμε εμείς; Αποστηθίζουμε τον Θουκυδίδη και τον Σοφοκλή (δίχως, φυσικά, να έχουμε καταλάβει το παραμικρό από την ουσία των έργων τους), και παινεύουμε την «ανωτερότητα του ελληνικού πολιτισμού». Για να πάρουμε μετά ένα βαθμό, να ξεχάσουμε όλα όσα διδαχτήκαμε πριν, και στο εξής να κυνηγάμε μια θέση σε ένα χώρο εργασίας – συνήθως κάνοντας κάτι τελείως διαφορετικό από εκείνο που σπουδάσαμε.

Μα ας είναι καλά η τηλεόραση, τα σκυλάδικα κι εκείνο το όνειρο ν’ αγοράσουμε ακριβό αμάξι, μπας και ρίξουμε τη λουσάτη γκόμενα. Λεφτά για την παιδεία; Περιττά έξοδα – ας εξοπλιστούμε καλύτερα απέναντι στους «προαιώνιους μας εχθρούς» - και ας τα βάλουμε ενάντια στους «ξένους», που, ως γνωστόν, «φταίνε για όλα». Και να καταντήσουμε, τελικά, σαν εκείνο το σύνθημα που είχα δει στο τρένο: “Δεν θα γίνεις Έληνας ποτέ, μαλάκα Αλβανέ”.

Με ένα λάμδα το Έληνας, ναι.

Γι’ αυτό ας αποστηθίσουμε για άλλη μια φορά τον Θουκυδίδη και τον Σοφοκλή. Και ας ξεχάσουμε – ξανά – ποιο είναι το νόημα αυτών των έργων. Σάμπως το μάθαμε ποτέ.

Όσο αφορά τα ακριβά διεθνή Πανεπιστήμια με τα πιασάρικα ονόματα, που τόσο κύρος και αίγλη σκορπίζουν στην όψη τους και έλκουν σαν μαγνήτης τους εύπορους γονείς του κόσμου, θα αρκεστώ να πω ένα πράγμα μόνο: με τους πόρους και την τεχνική κατάρτισή τους, θα μπορούσαν, αν ήθελαν, να άλλαζαν τον κόσμο. Μα το μόνο που τους ενδιαφέρει, εν τέλει, είναι η πρωτιά στην ίδια πάντα, ποσοτική βαθμίδα της αξιολόγησης, που σας περιέγραψα πριν. Και άφθονα χρήματα στην τσέπη.

Που βρίσκεται η αληθινή παιδεία, λοιπόν; Δεν βρίσκεται στον πολιτισμό των σκυλάδικων, των τηλεοπτικών παραθύρων, των πολιτικών αρχηγών, των στείρων ρητορικών αντιπαραθέσεων, των ξύλινων λόγων, των τίτλων εφημερίδων, των ευκολοχώνευτων σλόγκαν, των ηγετών των media, του lifestyle, και του ψωροπερήφανου, μα πάντα κούφιου, νεοφασισμού. Ούτε βρίσκεται στις ακριβές σχολές, τα τροφαντά βιογραφικά και τις ποσοτικές – μα πάντα ανέραστες – αξιολογήσεις.

Απεναντίας: Βρίσκεται στα ρυάκια που κατορθώνουν να διαφύγουν απ’ τα επίσημα κανάλια και σκορπίζουν δω κι εκεί τη γόνιμή τους υγρασία. Βρίσκεται στους γονείς που μεταλαμπαδεύουν στα παιδιά τους όχι μόνο αγάπη για τη γνώση, μα και άφθονα περισσεύματα φαντασίας – γιατί αν η γνώση είναι ένας ανθόσπαρτος κάμπος, η φαντασία είναι ο ορίζοντάς του.

Βρίσκεται στους εκπαιδευτικούς που ξεφεύγουν απ’ τις δαγκάνες του αρπαχτικού συστήματος αξιολόγησης: εκείνους που μετατρέπουν τη γνώση σε παιχνίδι και δεν βάζουν όλα τα παιδιά σ’ ένα καλούπι – γιατί ξέρουν πως στη διαφορετικότητα βρίσκεται η βαθύτερη αξία των πραγμάτων, όχι στην ομοιομορφία.

Βρίσκεται σε όλους εκείνους που επιθυμούν να γεμίσουν την αστική μας καθημερινότητα με τέχνη και γόνιμη πληροφορία – εκδηλώσεις, συζητήσεις, έρευνες, μελέτες, έντυπες και διαδικτυακές παρουσιάσεις και εκθέσεις.

Βρίσκεται σ’ αυτούς για τους οποίους «γνώση» δε σημαίνει «συσσώρευση πληροφορίας», ούτε «οχυρό δογματισμού» - μα γόνιμη διαλεκτική και αδιάκοπη αναζήτηση.

Βρίσκεται σ’ εκείνους που δεν βλέπουν τον κόσμο με τα γκρίζα χρώματα του πλήθους. Σε αυτούς που βλέπουν χρώμα εκεί που άλλοι βλέπουν γκρίνια και ρουτίνα.

Βρίσκεται στη μερίδα εκείνη των ανθρώπων που δεν διαθέτουν απαραίτητα πλήθος γνώσεων – πόσο μάλλον εντυπωσιακά πτυχία. Μα τους περισσεύει η ανθρωπιά.

Βρίσκεται σε όλους εκείνους που, σε πείσμα των καιρών, επιμένουν να δημιουργούν.

Πρωτίστως βρίσκεται σε ΣΕΝΑ, που επιθυμείς να κάνεις τη διαφορά. Και γι’ αυτό πράττεις διαφορετικά.

Και – ενίοτε – τη συναντούμε σε κάποια συνθήματα στους τοίχους.

Υστερόγραφο: Ως ένα σατιρικό υστερόγραφο, παραπέμπω σε αυτήν εδώ την παλιότερη (μα άκρως δημιουργική) ανάρτησή μου, με θέμα της τα σχολικά βιβλία όπως «θα όφειλαν να είναι», ώστε ν’ αντανακλούν την κοινωνική πραγματικότητα που ζούμε. Όσοι βρήκατε ενδιαφέρον το κείμενο, είμαι βέβαιος πως θα ευχαριστηθείτε και την ακόλουθη παρουσίαση:

Σχολικά Βιβλία των Μοντέρνων Καιρών

E, εσύ. Σε σένα μιλάω, ναι.

Ε, εσύ. Σε σένα μιλάω, ναι. Θα σου πω δυο λόγια που σκέφτηκα χθες βράδυ. Ή πριν κάποια χρόνια. Ή που θα σκεφτώ στο μέλλον, αιώνες μετά. Δεν έχει σημασία, ο χρόνος είναι αδιάφορος. Αυτό που έχει σημασία είναι να δώσεις βάση. Γιατί, ξέρεις, δε ξηγιέσαι καλά, φίλος. Δε ξηγιέσαι καθόλου καλά. Όχι απέναντι μου – απέναντι σε σένα τον ίδιο. Καλά θα κάνεις να μ’ ακούσεις λοιπόν.

Θυμάσαι τον εαυτό σου, ρε, σαν ήσουν παιδί; Τότε που έχτιζες πύργους από άμμο και χαλίκια; Τότε που ένα σκουπίδι, ένα καπάκι, ένα κουμπί, ένα χαρτί, ένα κομμάτι ξύλο, μπορούσε να μετατραπεί στα χέρια σου σε μαγικό παιχνίδι; Θυμάσαι πως εξορμούσες καθημερινά, σα θαλασσοπόρος, στους απέραντους ωκεανούς της φαντασίας σου; Τότε που ο κόσμος φάνταζε πελώριος, ένα σύμπαν πλουμισμένο με αστέρια – και συ ήσουν ένας κοσμοναύτης και τα αστέρια λαμπύριζαν στα μάτια σου.

Και τι έγινε μετά, με το πέρασμα των χρόνων, για πες μου. Πως κατάφερες και τετραγώνισες τον κύκλο; Πως μπόρεσες και χώρεσες τη θάλασσα σε ένα τόσο δα ενυδρείο; Πως έγινες και συ ένα ψάρι όπως όλα, κολυμπώντας σε καλά περιορισμένα όρια, όρια που έγιναν ο κόσμος σου; Πως γίνεται και έσβησες τα σκοτεινά σημεία απ’ τον χάρτη, διατηρώντας μόνο όσα σου φαίνονται οικεία; Θυμάσαι, ρε, μικρός, πως εξερευνούσες με λαχτάρα τα «στοιχειωμένα σπίτια», τις οικοδομές, τα ανήλιαγα δασάκια; Πως διψούσες για γνώση, πως κυνηγούσες περιπέτεια; Αλίμονο, τα ανεξερεύνητα δασάκια έγιναν ξύλα προς εκμετάλλευση, μια επικερδής επιχείρηση. Και το στοιχειωμένο σπίτι απέδειξες πως δεν υπάρχει. Ξαμόλησες πάνω του το τεχνικό σου φως και αποκάλυψες πως δεν υπάρχουν σκοτεινά σημεία.

Μα δε ξέρεις πως όσο περισσότερο φως ρίχνεις κάπου, τόσο φουντώνουν οι σκιές;

***

Πως περιόρισες τόσο τον ορίζοντα σου, πες μου. Ναι, ξέρω. Πρώτα ήταν ο έρωτας. Έπειτα η ανάγκη. Τα δύο ορόσημα που σε διαχώρισαν από την παιδική σου ηλικία. Και αυτά τα δύο κατέλαβαν το νου σου, όπως ο μεγαλύτερος δικτάτορας. Πλέον δεν χωρούσε τίποτ’ άλλο στο μυαλό σου. Ο έρωτας μόνο. Και η ανάγκη. Η δουλειά. Το χρήμα. Τα άλλα ανήκουν πια στο περιθώριο.

Και έχασες σταδιακά την τόλμη σου. Σου είπαν πως στον έρωτα μετρούν οι επιτυχίες μόνο, τον έβαλαν σε λίστες, τον ταξινόμησαν σε κατηγορίες, τον μετέτρεψαν σε must και lifestyle. Σου είπαν πως θα σου δώσουν συμβουλές για να «πετύχεις», και συ έφτασες να αξιολογείς τον εαυτό σου, συγκρίνοντας πάντα με τους άλλους. Ο έρωτας έγινε status, έγινε ανταγωνιστής, έγινε ποσοτική λίστα με εμπειρίες. Μα δε σου είπαν, ξέρεις, πως η εμπειρία δε μετριέται στις «επιτυχίες» μόνο – μα και στις αποτυχίες! Στις δεύτερες ακόμα πιο πολύ! Τι ξέρει κάποιος από έρωτα, αν δεν έχει αισθανθεί τη βροχή, κρύα και παρήγορη, να πέφτει πάνω του, ενώ βαδίζει μόνος μες στη νύχτα;

Σου μίλησαν για όνειρα, μα παραίνεσαν να βλέπεις την πραγματικότητα «ρεαλιστικά». Μα ο «ρεαλισμός» τους ήταν βασισμένος σ’ έναν κόσμο που οι ίδιοι έχτισαν για σένα! Και αν ο κόσμος συνεχώς αλλάζει, εκείνοι τον παρουσίασαν τάχα αμετάβλητο, τάχα αιώνιο, στη μορφή αυτή που βλέπεις. Και συ τι έκανες; Το δέχτηκες, αδιαμαρτύρητα. Μα παρέλειψαν να σου αναφέρουν πως τα όνειρα ενός είναι η πραγματικότητα κάποιου άλλου. Και τα όνειρα είναι πάντοτε ρευστά, μεταβλητά.

Έτσι ο κόσμος σου έγινε ο κόσμος όλων. Έτσι χώρεσες τη θάλασσα μες’ στο ενυδρείο. Έτσι ανέπτυξες την κοσμοθεωρία σου, με τα τετραγωνισμένα όρια της, αποδιώχνοντας κάθε σκοτεινό σημείο. Έτσι βολεύτηκες στη μικροσκοπική, μα τόσο βολική σου, ημιμάθεια. Έτσι ξεπούλησες τη φαντασία σου. Δε χρειάζεται πια να φανταζόμαστε, να χτίζουμε κάστρα με άμμο και χαλίκια. Έχουμε τις εφημερίδες να φαντάζονται για μας. Την ειδησεογραφία να μας παρουσιάζει τον κόσμο «όπως είναι». Τα κόμματα να μας πουλούν κοσμοθεωρίες. Τις μόδες να μας κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς, τους ειδικούς να μας δίνουν συμβουλές. Μην ανησυχείς, ψαράκι, στο ενυδρείο έχει μια θέση και για σένα!

Και αν αισθάνεσαι αδύναμος, ανασφαλής... Στον έρωτα θα βρεις δύναμη, παρηγοριά! Και αν αυτός απουσιάζει… Γίνε μέλος μιας ισχυρής ομάδας, μιας κρατικής οντότητας, μιας φανατικής ιδεολογίας, ενός μεγάλου, τάχα, έθνους. Κάθε μικροσκοπικό ψαράκι αισθάνεται μεγάλο αν κολυμπάει σε μεγάλο ενυδρείο. Και αν το ενυδρείο δεν είναι απαραίτητα μεγάλο… ας το μεγενθύνουμε με τη φαντασία μας – τη λιγοστή που μας απέμεινε. Ας το μετατρέψουμε σε «τρανό και ένδοξο», μπας και αντλήσουμε οι ίδιοι κάτι από τα έργα άλλων, από τις επιτυχίες άλλων. Και αν ξεπουλήσεις την ατομικότητά σου, την διαφορετικότητά σου, αν γίνεις ένα όπως όλοι… τι σημασία έχει; Δε φοβάσαι πια!  

***

Σου είπαν ψέματα, καλό μου ψάρι. Μα ταυτόχρονα σε έκαναν να αγαπάς τα παραμύθια. Σου είπαν πως αρκεί να «θελήσεις» κάτι για να το αποκτήσεις. Κάποιος συγγραφέας έγινε διάσημος, μιλώντας για τον κόσμο που «συνωμοτεί υπέρ σου». Και εσύ το πίστεψες, γιατί ήθελες να το πιστέψεις. Και αντί να χτίζεις, με τα δικά σου χέρια, σκάλες προς τον ουρανό, προτιμάς τα κάλπικα φτερά που σου παρέχουν. Θαρρείς, τάχα, πως έτσι θα αγγίξεις τον ουρανό νωρίτερα. Και αντί να σκαρφαλώνεις – να πέφτεις – να σηκώνεσαι – να γλύφεις τις πληγές σου – και να σκαρφαλώνεις πάλι... προτιμάς απλά να «πετάς».

Ένα ψάρι που ονειρεύεται πως είναι πουλί, να τι είσαι. Μα τα ψάρια, ξέρεις, κάποτε, δισεκατομμύρια χρόνια πριν, βγήκαν από το νερό. Κάποτε έγιναν πουλιά και πέταξαν. Μα δεν συνέβη από τη μια στιγμή στην άλλη… Δες εδώ. Τα ψάρια εκείνα έβλεπαν πέρα από τον στενό ορίζοντα της μικροσκοπικής τους θάλασσας… Φαντάζονταν πάντα κάτι καλύτερο, κάτι καινούργιο, κάτι διαφορετικό. Και αν πήρε καιρό… κάποια στιγμή τα κατάφεραν. Βγήκαν στη στεριά… και πέταξαν.

Εσύ λοιπόν τι κάνεις; Nαι ρε, σε σένα μιλώ. Μα μιλάω και σε μένα. Σε όλους. Σε κανέναν. Δεν έχει σημασία... 

Ένα μονάχα έχει σημασία. Να θυμηθείς. Να θυμηθείς πως κάποτε έχτιζες πύργους από άμμο και χαλίκια.

Picture Source - Street Art Utopia

Κάποιες Σκέψεις

Nelson Mandela

Στο blog έχω καιρό τώρα προσθέσει μια ένδειξη, στην αριστερή του στήλη. Το ανθρωπάκι που πετάει την σβάστικα μέσα στα σκουπίδια. Και αυτή η ένδειξη θα συνεχίσει να δεσπόζει, στην ίδια πάντα θέση.

Ό,τι και αν συμβαίνει γύρω μας, όσο δυσάρεστες και αν είναι οι εξελίξεις. Η ιδεολογία του φασισμού, του ναζισμού, του εθνικισμού, οι πρακτικές και η αντίληψη της, δεν έχουν θέση εδώ μέσα. Το ίδιο και οι συμπαθούντες της, κρυμμένοι πίσω από το παραπλανητικό πέπλο εκείνου που αγαπάει την πατρίδα του. Οι τελευταίοι με πληγώνουν. Σκόρπισε λοιπόν ο ανθρωπισμός σας όλος στα σύνορα μιας χώρας - έξω από αυτά δεν μπορείς να είσαι άνθρωπος. Πετάτε τόσο εύκολα την ελευθερία σας για μια αμυχή ασφάλειας. Αντλείτε όλη σας τη δύναμη από συλλογικά όνειρα προγονικού μεγαλείου. Όχι τέχνη, όχι ποίηση, μα όπλα και κανόνια - να τι σας ερεθίζει.

Το χειρότερο όλων όμως, εκείνο που με στεναχωρεί βαθύτατα... Είναι η ημιμάθεια. Η διαστρέβλωση. Ο μη σεβασμός της Γνώσης - η τελευταία, ξέρετε, δεν συνιστά δώρο που πέφτει από τον ουρανό, μια πόρνη πρόθυμη να την ξεσκίσουν όλοι, να πάρουν ένα της κομμάτι. Η γνώση είναι εξερεύνηση σε συχνά αφιλόξενα τοπία, ένας κόσμος που ξεπετάει άγνωστες πατρίδες, ήθη κι έθιμα που σε αναγκάζουν να δεις τα πράγματα αλλιώς. Θέλει κόπο και ιδρώτα. Κι όμως, δείτε πόσο εύκολα μετατρέπεται ένα σύμπαν σαν αυτό σε γυάλα με ένα μικρό σπιτάκι μέσα! Από εκείνες που κουνάς και πέφτει χιόνι. Πόσο εύκολα μπορεί το χιόνι να καλύψει τα χνάρια ανθρώπων που ψιθύρισαν το μήνυμα του χρόνου! Μακάρι να γνώριζα ακριβώς το περιεχόμενο του μηνύματος εκείνου, να μπορούσα να το κάνω κτήμα μου, να το μεταφέρω παραέξω, να το αναγγείλω σε σας με στόμφο - αλλά η γλώσσα του είναι άγνωστη, λέξεις που μου θυμίζουν κάτι, χωρίς ωστόσο να τις ξέρω.

Πάντως κάπου εκεί διακρίνω τρεις από τις λέξεις αυτές. Η μία είναι αγάπη. Η δεύτερη δημιουργία. Και η τρίτη ελευθερία.

Με στεναχωρεί ο κόσμος γύρω μου. Διαβάζω σχόλια στο διαδίκτυο τύπου "καλός ήταν ο Μεταξάς, είπε το Όχι, δεν έχει σημασία αν ήταν φασίστας, βασικά δεν ήταν καν φασίστας". 'Η "ωραία ήταν επί Χούντας, έγιναν έργα, είχαμε ησυχία". Ή "ο φασισμός είναι πατριωτισμός", ή "για όλα φταίνε οι ξένοι", ή "σιγά μωρέ το Πολυτεχνείο", ή "ούτως ή άλλως σιγά την δημοκρατία που έχουμε, επομένως καλύτερα μια χούντα", και άλλα σχετικά. Και θλίβομαι, θλίβομαι βαθιά.

Και να ήταν εκείνοι μόνο που με θλίβουν. Να ήταν μόνο οι εθνικιστές. Ο δογματικός ιδεολόγος κάθε απόχρωσης με στεναχωρεί - η διαφορά είναι πως οι πρώτοι δεν με στεναχωρούν απλά - μα προσβάλλουν και την νοημοσύνη μου.

Σχεδόν μου έρχεται να αποσυρθώ στο μικρό λαγούμι μου. Και να πιάσω τις μουσικές και τα ψηφιακά πινέλα μου. Να αφεθώ στην τέχνη και τον λόγο μου. Γιατί ο κόσμος ο άλλος, εκείνος ο κόσμος, με τις φριχτές του εξελίξεις, την εμπορευματική τους εκδούλευση, την πολιτική τους χρησιμοθηρία, τον φανατισμό, και την ξεδιάντροπη παραποίηση του παρελθόντος, ο κόσμος εκείνος με ενοχλεί.

Και τα άτομα που αρνούνται να διαβούν τον ποταμό της Γνώσης, τσαλαβουτούν τα πόδια τους λίγο στο νερό και βγαίνουν έξω... Τα άτομα που αναζητούν φταίχτες πάντα σε εκείνον τον άγνωστο "Άλλο" (ξένοι, Γερμανοί, αριστεροί, ΗΠΑ, κλπ, κλπ). Τα άτομα που θυσιάζουν πρόθυμα την ελευθερία τους στον βωμό της δύναμης. Τα άτομα εκείνα ποτέ δεν θα επιθυμήσω να τα κάνω μέρος της ζωής μου.

Αυτά ήθελα να πω. Μέχρι την επόμενη φορά.


ΥΓ - ΠΑΡΑΚΑΛΩ, όποιος τυχόν σχολιάσει, να έχει διαβάσει το κείμενο, να έχει κατανοήσει το κείμενο, και να σεβαστεί τον χώρο μου. Όπως έλεγα την περασμένη φορά: Εδώ είναι Μόνο για Λίγους - Μόνο για Τρελούς.

Ημιμάθεια. Η Στερνή Γνώση των Κοιμισμένων

~




Δείτε το κουνέλι! Ετοιμάζεται τάχα να κυνηγήσει μύγες? Πιστέψτε με, έχει και καλύτερα πράγματα να κάνει. Ωστόσο μερικές φορές οι μύγες μπαίνουν τσούρμο απ'το παράθυρο, εξορμούν μες στη φωλιά του και αρχίζουν εκείνο το γνωστό ενοχλητικό τους βούισμα. Μπζζζζζ. Μπζζζζζζ! Να ναι τάχα ο καιρός?

Αν και φιλήσυχο λοιπόν, το κουνέλι εν ανάγκη θα εξοπλιστεί με μια μυγοσκοτώστρα. Τις λυπάται βέβαια, ακόμα και τις μύγες. Τη δουλειά τους κάνουν μωρέ κι αυτές, αυτό που γνωρίζουν να κάνουν. Κάθε τι έχει έναν σκοπό στην ύπαρξη. Αλλά αν είναι να του πρήζουν τα αρχίδια (μετά συγχωρήσεως), ε, τότε δε μπορεί να κάθεται με σταυρωμένα τα λαγοπόδαρα του.


Ημιμάθεια


Ημιμάθεια, το καταφύγιο για κείνους που κουράστηκαν να ψάχνουν. Το δεκανίκι του μασκαρεμένου σε εξερευνητή παλιάτσου. Το φαστφουντάδικο της γνώσης. Το αλαζονικό χαμόγελο της επίπλαστης βεβαιότητας. Το κάλπικο εισιτήριο για το λουνα παρκ των ενηλίκων. Η κλεφτή ματιά ενός απαγορευμένου, μυστικού θεάματος. Το κομμάτι απο το μήλο που άφησε πίσω του ο Αδάμ. Η κολλημένη σε βελόνα νότα που επαναλαμβάνεται διαρκώς. Ο ήχος της Σειρήνας, όπως αντηχεί στ' αυτιά του εύκολα γητεμένου. Η σε καλούπια μορφοποίηση του απείρου. Το σπαθί του μονομάχου που βαδίζει στο σκοτάδι. Το ορμητικό άλογο του παραστρατημένου καβαλάρη. Η στερνή γνώση των κοιμισμένων. Το σφράγισμα ενός γράμματος χωρίς αρχή και τέλος. Η ανάγνωση της πρώτης και τελευταίας σελίδας του βιβλίου. Η έτοιμη απάντηση στην ερώτηση που δεν πρόλαβε να ερωτηθεί.

(Lucretia speaking) Η τσουκνιδα στον κηπο με τις ορτανσιες. Η σταση του τρενου στο σταθμο που δεν υπαρχει. Η ολοκληρωση αυτου που δεν ξεκινησε ποτε. Η φτιασιδωμενη πριγκιπισσα με την αξυριστη γαμπα. Η περιπλανηση στον πυθμενα της αβυσσου. Ο φραχτης στη φαρμα με τα σαλιγκαρια. Το πιατο με τα καροτα στο δειπνο της χοντρης που κανει διαιτα. Ο τελευταιος τροχος της αμαξης που κολησε στη λασπη. Η καλπη με τα ψηφοδελτια σε στημενες εκλογες.

Όλοι είμαστε ημιμαθείς, με την μία έννοια ή την άλλη, σε διάφορους τομείς της ζωής μας. Και όλοι βιαζόμαστε να εκφέρουμε συμπεράσματα και κρίσεις, γιατί έτσι είμαστε φτιαγμένοι να κάνουμε. Η δομή του εγκεφάλου μας είναι τέτοια που αναγκαστικά επιλέγουμε ορισμένες μόνο απο το πλήθος των πληροφοριών που μας κατακλύζουν κάθε μέρα, και με βάση αυτές χτίζουμε μέσα μας κάστρα γνώσης.

Το παράξενο είναι πως το κάστρο της ημιμάθειας, αν και θα λεγε κανείς πως δεν είναι παρά ένας πύργος στην άμμο, επιρρεπής στο πρώτο μόλις κύμα, είναι ωστόσο πολύ ανθεκτικό. Πολλής κόσμος γαντζώνεται απο τη λίγη γνώση που κατέχει, σα να φοβάται να την αφήσει να του φύγει. Γύρω απο αυτήν οργανώνει όλες τις υπόλοιπες πληροφορίες που αποκτά, χτίζει κόσμους ολόκληρους, δημιουργεί κοσμοθεωρίες. Δεν πρόκειται πια απλά για ένα κάστρο μόνο, αλλά για πολιτείες πάνω στην άμμο, κόσμους, και μέρος του κόσμου αυτού είναι και ο ίδιος.

Και επειδή η άμμος είναι επιρρεπής στο πρώτο μόλις κύμα, και επειδή ο ίδιος είναι μέρος της, δε μπορεί παρά να οχυρώσει τη μικροσκοπική (αλλά πελώρια για τον ίδιο) πολιτεία του με πέτρα, ξύλο, μέταλλο. Να την αποκρυσταλλώσει στις υπάρχουσες της γνώσεις, να αποτρέψει οποιαδήποτε εισβολή ξενικών - άρα και επικίνδυνων - στοιχείων μέσα της, στοιχείων που θα μπορούσαν να καταστρέψουν το οικοδόμημα ολόκληρο.





Αυθεντίες


Είναι τόσο εύκολο να στηρίξει κανείς την - εσφαλμένη - του άποψη πάνω στο "τάδε" ρητό μιας "αυθεντίας", αγνοώντας πιθανώς όλο το υπόλοιπο έργο της. Στην εποχή μας αυθεντίες κατά κύριο λόγο θεωρούνται οι επιστήμονες, με την υπέρτατη αυθεντία να είναι εκείνη της μαθηματικής απόδειξης. Κυριαρχεί το πνεύμα του θετικισμού, ακόμα και στις κρίσεις μας. Τα πράγματα είναι ή άσπρο ή μαύρο. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσα.

Τις προάλλες έκανα μια συζήτηση με έναν τύπο που προσπαθούσε να με πείσει για την ορθότητα των επιχειρημάτων του (για την ιστορία, το θέμα ήταν το κλασικό: "γονίδια ή περιβάλλον? ποιό παίζει τον καθοριστικό ρόλο στους σύγχρονους και ιστορικούς ρόλους των φύλων"), χρησιμοποιώντας ως ακλόνητα επιχειρήματα ένα-δύο πειράματα που έχουν γίνει και είχε διαβάσει κάπου, πεπεισμένος πως η αλήθεια σ' ένα τόσο σύνθετο και διαχρονικό ζήτημα είχε πια δοθεί, αγνοώντας πλήθος άλλων στοιχείων που ενδεχομένως έδειχναν το ακριβώς αντίθετο απο εκείνο που υποστήριζε. Δε με ενόχλησε η διαφορά της θέσης του απο τη δική μου. Είναι κάτι λογικό και αναμενόμενο, η διαφορετικότητα, η ποικιλία και η σύγκρουση των θέσεων (και η μη-εξαντλητικότητα της γνώσης) είναι που μας κάνει ανθρώπινους σε τελική ανάλυση. Η γνώση πορεύεται μέσα απ' τις συγκρούσεις, σαν καράβι σε θάλασσα με ύφαλους.

Με ενόχλησε το ύφος του. Η σιγουριά του, το γεγονός οτι ένιωθε σα να είχε διαβάσει το βιβλίο της Γνώσης και πως όσα του έλεγα δεν ήταν παρά τα ψιλά γράμματα στο υποσέλιδο. Το γεγονός πως ενώ εγώ έχω επίγνωση των ορίων όσων υποστηρίζω, εκείνος δε την είχε. Γι' αυτόν ο κόσμος του είχε πια φανερώσει το πραγματικό του πρόσωπο.

Και όταν πια κατέχει κανείς τη Γνώση, τι μένει? Να στρατολογήσει κόσμο για να τον ακολουθήσουν ίσως?

Και αυτό ήταν απλά ένα πρόσφατο παράδειγμα που ανέφερα, που υπήρξε και η αφορμή για την τωρινή ανάρτηση.... τα παραδείγματα είναι άπειρα, τα συναντούμε όλοι γύρω μας. Στην πολιτική, στα κανάλια της τηλεόρασης, στο ασύστολο μπλαμπλα, στην αυταρχικότητα εκείνων που νομίζουν πως τα ξέρουν όλα. Όλοι έχουν μετατραπεί σε αυθεντίες. Τι και αν η γνώση τους είναι ελλειματική, παραπλανητική, δογματική, μονοπρισματική. Προσοχή, γιατί σε τέτοιες περιπτώσεις η απόσταση ανάμεσα στο Γνωρίζω και το Πιστεύω είναι πολύ μικρές...

Αν και εκείνοι δεν το ξέρουν αυτό, ούτε το πιστεύουν.


Σχετικισμός στα πάντα λοιπόν?


Μια απο τις βασικές υποκατηγορίες της Φιλοσοφίας είναι και η Γνωσιολογία, που λίγο πολύ μελετά αυτό που συζητάμε. "Τι μπορούμε να γνωρίζουμε?". "Υπάρχει απόλυτη γνώση ή τα πάντα είναι σχετικά?". Δε θέλω να κάνω ένα τέτοιο φιλοσοφικό ταξίδι τώρα, θα τραβήξει πολύ και δεν υπάρχει λόγος. Το γεγονός και μόνο οτι σε όλες τις σοβαρές επιστήμες το θέμα της Γνώσης, όπως διατυπώθηκε απο τους φιλοσόφους, τίθεται πρώτο, αυτό λέει πολλά. Θα πω απλά μια άποψη για να καταλήξω.

Θεωρώ πως υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να γνωρίζουμε, με σιγουριά. Και άλλα των οποίων η γνώση είναι μια μεγάλη εξερεύνηση, ενδεχομένως χωρίς τέλος. Κάπου είχα διαβάσει πως τα γεγονότα παντού και πάντα είναι τα ίδια. Εκείνο που διαφέρει είναι οι ερμηνείες τους. Δε μπορώ παρά να συμφωνήσω.

Και οι ερμηνείες αυτές ποτέ δεν είναι ανεπηρέαστες απο προσωπικές προτιμήσεις, τάσεις, συναισθήματα, απόψεις, πολιτικές και ηθικές θέσεις. Η οπτική ματιά είναι πάντα οπτική απο ένα συγκεκριμένο σημείο.

Αυτό δεν αναιρεί οτι υπάρχουν ματιές που βλέπουν, απο το σημείο στο οποίο βρίσκονται, και ματιές τυφλές. Υπάρχουν ματιές που ερευνάνε και άλλα σημεία, και εκείνες που απλά βολεύονται στη δική τους μικροσκοπική γωνια. Την οποία εξυψώνουν στο απόλυτο, μετατρέπουν σε είδωλο το οποίο προσκυνάνε.

Αυτά είχα να πω πάνω στο θέμα.







Και ένας ωραίος, υβριστικός επίλογος, για όλα τα παιδάκια που μας διαβάζουν :)


Και για να γυρίσω στο θέμα της μύγας.... Δυστυχώς στα όσα καλά έχει το ίντερνετ, έχει και ένα μεγάλο αρνητικό. Όσο ωραίο και αν είναι αυτό το άνοιγμα, το οτι ο καθένας πλέον μπορεί να εκφράζει την άποψη του για κάτι στο διαδίκτυο, άλλο τόσο εκνευριστικό είναι όταν ανοίγεις την οθόνη και βλέπεις να έχει γεμίσει απο μύγες, που θα σου επιτεθούν με τα τσιμπήματα τους, που όσο και αν γελάς με την παπαροσύνη τους, άλλο τόσο σε ενοχλούν όταν μαζεύεται πλήθος απο δαύτες.

Έχω υπάρξει χρόνια τώρα στα του ίντερνετ, σε forum και σε blogs και σε youtubes, τις βλέπω. Τελευταία κρούση μιας απο δαύτες μέσα στο ίδιο μου το blog (σε σχόλιο που λίγο καιρό ακόμα θα κρατήσω). Ε, ξεχείλισε το ποτήρι.

Υποτιμάς τη νοημοσύνη μου ρε αδερφέ όταν σε βλέπω να αραδιάζεις ακατάσχετα τη μία ηλιθιότητα σου πίσω απο την άλλη, καλά κρυμμένος πίσω απο την οθόνη του σπιτιού σου, πως το λένε? Μα δεν έχεις πια τίποτα καλύτερο να κάνεις? Και εδώ αναφέρομαι γενικά, στον κάθε μαλάκα που βουίζει ακατάσχετα. Θα πρότεινα σε όλους αυτούς να σκουπίσουν τα υγρά απο τη μαλακία χέρια τους και να πάνε να ξεστραβωθούνε κάπου αλλού, όχι μια ζωή στις οθόνες των άλλων. Ακόμα καλύτερα θα πρότεινα σε σένα φίλε να δεις αν μπορείς να αραδιάσεις με την ίδια ευκολία τις αρχοντικές σου παπαριές μπροστά μου, μακριά απο τη βόλη του σπιτιού σου, αν έχεις τα κότσια να το κάνεις. Αλλιώς να μην ασχολείσαι με την πάρτη μου σαβουρογαμημένο πουτσοτριχίδιο, ξεθωριασμένη κλανορουφήχτρα, αδερφίστικα χυμένη μυξοσαλαμάνδρα, παραστρατημένη βοθρίλα ακατάσχετης πορδοσυρροής, σαπισμένη αποφορά νεκραναστημένης μύγας, ξεχειλωμένη μαλαπέρδα ψόφιου ποντικιού, κερατοκερασμένη προσφορά χωρίς ζήτηση, σκόρπιο υπόλοιπο πατημένου ξερατού σε παπούτσι δίχως σόλα, μπαγιάτικο απομεινάρι ληγμένης γουρουνοτροφής, σαθροτελειωμένη ανάμνηση πρόωρης εκσπερμάτωσης, αργόσυρτο φύσημα αρχιδοφουσκωμένης χυσότσιχλας, μονίμως άσκοπα ανοιγμένη ξερατοχρωματισμένη καπότα, σκουριασμένο αντικλείδι κολλημένης σε παρθενόπληκτη καλόγρια κυλότας, φορεμένο περιτύλιγμα χαρτιού δημοσίας τουαλέτας, κακομουνοχυμένη πασαλειμένη σε τοίχο αργόσυρτη χλαπάτσα, ξεπλυμένο παράσιτο παπαροβουτηγμένης μου(νο)σταλευριάς, χορτασμένη περίοδο πουτσογεμισμένου γκέι χαμαιλέοντα, παπαροπρησμένη αιμοροίδα σε κώλο βαλτοκαθισμένου ιπποπόταμου, ξεζουμισμένο φιλί νεκρόφιλου πρώην εραστή, σκορπισμένη χυλόπιτα στραβοπηδημένης πουτάνας σε μπουρδέλο κακιάς ώρας, ξεχαρβαλωμένε βαρύμαγκα του τίποτα και του μηδέν...

...Ααααααχ! Ποιός περίμενε οτι το να βαράς μύγες θα ήταν τόσο δημιουργικό τελικά! :D





~