Περπάτησε

Το βλέπεις αυτό το οροπέδιο που απλώνεται μπροστά σου; Βλέπεις τις απόκρημνες κορφές και τους γκρεμούς; Ίσως η ζωή σε πετάξει ξαφνικά σε ένα τέτοιο σκηνικό και σου πει «περπάτησε!» Και συ θ’ αντικρίσεις, ζαλισμένος, το αφιλόξενο τοπίο και θα νιώσεις αποθαρρυμένος. «Πως θα τα καταφέρω;», ίσως σκεφτείς. «Το έδαφος είναι σκληρό, ο καιρός άγριος, τέτοια τοπία δεν φτιάχτηκαν για να βαδίζουμε πάνω τους ξυπόλητοι.»

«Περπάτησε!», θα ακούσεις πάλι να σου λένε. «Τέτοια τοπία φτιάχτηκαν ΑΚΡΙΒΩΣ για να τα περπατήσεις. Φόρα τα σκληρότερα παπούτσια σου και πάρε μαζί σου εφόδια για το δρόμο. Βρες σπηλιές να φυλαχτείς απ’ τους ανέμους και χτίσε γέφυρες που ενώνουν τους γκρεμούς. Και ο νους σου να είναι στην κοιλάδα που δεσπόζει πίσω απ’ τις βουνοκορφές – στην κοιλάδα να ‘ναι η σκέψη σου και μόνο!»

«Πως θα τα καταφέρω μοναχός μου;», θα ρωτήσεις προβληματισμένος.

«Δεν είσαι μοναχός σου. Ποτέ δεν ήσουν. Άνοιξε τα μάτια σου και κοίταξε γύρω σου – είστε πολλοί. Κάθε αγώνας που δίνεις για τον εαυτό σου είναι αγώνας που δίνεις για όλους. Κάθε εμπόδιο που περνάς, είναι εμπόδιο που περνούν κι άλλοι μαζί σου. Μην επιτρέψεις να σε καταβάλει – δεν είσαι μόνος σου σ’ αυτό, περπατούν πολλοί τον ίδιο δρόμο, αυτό μη το ξεχνάς. Μοιράσου την καρδιά και τη σκέψη σου και θα δεις πως έχω δίκιο.»

Αγωνίσου ενάντια στην αρρώστια. Πέρασε πάνω από την αδικία. Μάθε να μη φοβάσαι την αντιξοότητα. Δες το σαν πρόκληση και μόνο. Σαν μια περιπέτεια. Σαν τη δίψα του ταξιδιώτη της ερήμου, στην αναζήτηση της όασης. Ύψωσε τη φωνή σου, αν χρειάζεται. Μα μη ξεχνάς πως οι βαθύτεροι αγώνες πηγάζουν πρώτα από μέσα σου – είναι σιωπηλοί, το βλέμμα τους προσανατολισμένο στο στόχο, αποφασισμένο.

Όσα βουνά και αν προκύψουν – ξέρεις πως η κοιλάδα βρίσκεται εκεί και μαζί της το γευστικό, σα νέκταρ, νερό της, ικανό να ξεδιψάσει και τον πιο ταλαιπωρημένο ταξιδιώτη. Εκείνον που θα κοιτάξει πίσω του χαρούμενος και θα πει «τι περιπέτεια κι αυτή!» Εκείνον που, αποφασισμένος, σκαρφαλώνει έναν-έναν τους βράχους που στέκονται μπροστά του, κόντρα στη μιζέρια, κόντρα στο φόβο, κόντρα στην ηττοπάθεια: μαθαίνοντας ως και να γελάει στην πορεία. Μη μοιράζεσαι πόνο – να μοιράζεσαι γνώση! Η γνώση του αέρα των βουνών και των κρυφών μονοπατιών τους. Γιατί ξέρεις πως κανένα απόκρημνο βουνό δεν είναι αιώνιο και κάθε έρημος κάποια στιγμή συναντά την όασή της.

Φτιάχτηκαν λοιπόν βουνά σαν αυτά για να τα περπατούμε; Δεν έχει σημασία… Σημασία έχει, από τη στιγμή που βρέθηκες πάνω τους, να περπατήσεις.

Γουστάρω να Χαμογελώ. Τρέχει Κάτι;

“Φόβος, Θυμός και Απόγνωση στη χώρα” (με έμφαση στο “απόγνωση”) ανέφερε η κυρία Τρέμη στο δελτίο ειδήσεων και ο ίδιος είχα την ατυχία να την ακούσω, περνώντας μπροστά από μια ανοιχτή τηλεόραση. Ο τόνος της φωνής της ήταν εκείνος ο τόσο γνωστός “αντικειμενικός δημοσιογραφικός” τόνος. Τάχα ουδέτερος, τάχα περιγραφικός. “Εμείς απλά λέμε τις ειδήσεις, παρουσιάζουμε την πραγματικότητα ως έχει”, θα σου πουν. “Οι άνθρωποι είναι απεγνωσμένοι”, θα σου πουν. “Ή μήπως το αρνείσαι;”.

Ε ναι, λοιπόν. Ο ίδιος αισθάνομαι θυμό και μερικές φορές... απόγνωση όταν παρατηρώ τους πολίτες να κρέμονται απ' τα χείλη των συγκεκριμένων Μέσων Μαζικής Τρομοκρατίας. Για τα οποία ο Γάλλος κοινωνιολόγος Ζαν Μποντριγιάρ έλεγε πως κατασκευάζουν τη δική τους “υπερπραγματικότητα”, παρουσιάζοντας την τάχα ως αντικειμενική.

Δεν αρνούμαι πως υπάρχει πλήθος κόσμου γύρω μας που είναι φοβισμένο. Το βρίσκω εν μέρει λογικό. Μα ο φόβος είναι δίκοπο μαχαίρι. Φοβάται εκείνος που παραμένει κοκαλωμένος στη θέση του, ανίκανος να κάνει ένα βήμα. Φοβάται και εκείνος που τολμά. Και υπάρχουν και κάποιοι που... έχουν ξεπεράσει το φόβο, αναγνωρίζοντας πόσο υποκειμενικός είναι, πόσο βαθιά ριζωμένος στην προσωπική ψυχολογία και ανασφάλεια του καθένα βρίσκεται. Φοβάσαι όταν έχεις να χάσεις κάτι πολύτιμο. Μα είναι υποκεικενικό τι θεωρεί πολύτιμο ο καθένας. Άλλος θεωρεί τα παραπανήσια χρήματα στην τσέπη του. Άλλος τις αξίες του. Άλλος την ασφάλειά του. Άλλος την ακεραιότητά του. Άλλος τα κεκτημένα του. Άλλος την ελπίδα του. Άλλος τους τραπεζικούς λογαριασμούς του. Άλλος τους ανθρώπους που αγαπά και θέλει να τον αγαπούν.

Σέβομαι τη διαφορετική άποψη – τι θα ήμασταν χωρίς εναλλακτικές οπτικές γωνίες. Μεταξύ μας, δεν είμαστε τόσο ελεύθεροι στη διαμόρφωση της γνώμης μας – το κοινωνικό πλαίσιο που ανήκουμε, μα και η ψυχοσύνθεσή μας, μας επηρεάζουν καταλυτικά. Κάποιες φορές “ο χαρακτήρας είναι η μοίρα μας”.

Και έρχεστε εσείς εδώ, αγαπητά μου Μέσα Ενημέρωσης να μου... πουλήσετε τρόμο; Με ποιο δικαίωμα θα πείτε πως “κυριαρχεί παντού απόγνωση”; Με ποιο δικαίωμα θέλετε να διαμορφώσετε την ψυχολογία μου; Δεν ξέρω για σας – μα εγώ χαμογελώ. Όχι γιατί απλώνω σαν πλοκάμια τα χέρια και απαγκιστρώνομαι πάνω από τα πολύτιμα λεφτά μου, νιώθοντας ασφάλεια που τα έχω. Αυτό δεν συνιστά παρά εκδήλωση ανακούφισης.

Όχι, χαμογελώ επειδή έτσι γουστάρω, απλά. Χαμογελώ ακούγοντας τη μουσική μου, βλέποντας τους φίλους μου, κάνοντας μια βόλτα, διαβάζοντας ένα βιβλίο, απολαμβάνοντας τον υπέροχο αυτό καιρό, τον οποίο και διαθέτω δωρεάν – και ξέρω πως τόσος κόσμος, απανταχού της γης, θα ήθελε να βρίσκεται στη θέση μου.

Μα και αν δε γουστάρω να χαμογελώ όλη την ώρα – θα σκυθρωπιάσω, θα στεναχωρηθώ, θα θυμώσω, θα νιώσω όπως θελήσω, πανάθεμά με. Μα θα είναι δική μου η διάθεση και δικό μου το αίσθημα! Δεν θα συνιστώ μέρος ενός “απεγνωσμένου πλήθους”. Δεν θα ενταχτώ στα ρεπορτάζ σας.

Ας επιλέξει ο καθένας στη ζωή του ό,τι νιώθει, ανάλογα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες του, δεν με αφορά αυτό. Μα κανένας – κανένας, ούτε δημοσιογράφος, ούτε κανάλια, ούτε κόμματα, ούτε επιχειρήσεις, ούτε ξένος, ούτε Έλληνας – κανένας δεν θα μιλήσει, εξ' ονόματός μου, για το πως αισθάνομαι.

Δεν ξέρω τι θα φέρει το αύριο – ποιος ξέρει, αλήθεια; Μα γνωρίζω καλά πως κανείς ποτέ δεν έκτισε τίποτα χωρίς να το πιστεύει. Δεν χτίζεις με όπλο σου το φόβο. Μονάχα απομένεις, να ζαρώνεις στη γωνιά σου.

Το χαμόγελο δεν παρέχεται εισαγόμενο με δόσεις. Αν θες το έχεις. Αν θες όχι. Κλάψε, φώναξε, οργίσου αν γουστάρεις. Ρίξε ένα χορό, σκάσε ένα φιλί, πες μια καλημέρα – ή μη πεις τίποτα.

Ακόμα και αυτό επιλογή σου είναι. Πάντα έτσι ήταν. Πάντα έτσι θα' ναι.

~

"Δεν προχωράει κανείς, παρά μόνο αν δεν γνωρίζει που πηγαίνει"

"Tommorow", by El-Zeft, Cairo

Είναι λεπτή η γραμμή ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα, στη ρεαλιστική και στη ρομαντική ματιά. Συνήθως μπλέκουν το ένα με το άλλο, μπολιασμένα με δόσεις αισιοδοξίας ή απαισιοδοξίας, κοκτέιλ με πολλαπλούς χρωματισμούς, η γεύση των οποίων δεν είναι για τα γούστα του καθένα.

Τι θέλω να πω - ας εξηγήσω. Δες, είναι ένα ηλιόλουστο Κυριακάτικο πρωινό. Βγαίνεις έξω και λαμποκοπούν τα πάντα. Απολαμβάνεις κάθε σου βήμα. Κάνεις μια βόλτα στα αγαπημένα σου λημέρια, παρακολουθείς τον κόσμο που εξορμά, που συζητά, που επικοινωνεί. Ο παλμός της πόλης είναι ζωντανός όσο ποτέ. Αυτή είναι η Ελλάδα της κρίσης, που όλος ο κόσμος συζητά;

Το δημοψήφισμα βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε είδησης. Κάποιοι θα σου πουν για τις συνέπειες - για το περίφημο Μετά, που φαντάζει σαν κάποιο Τέρας, ενδεδυμένο με μαύρη χλαμύδα, ένα σφυρί στο χέρι, σαγόνια που χάσκουν ορθάνοιχτα σαν τους βυθούς της Χάρυβδης. "Έρχονται μαύρες μέρες!", θα σου πουν. "Δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει προοπτική γι' αυτόν τον τόπο! Είμαστε καταδικασμένοι!". Τρόμος, τρόμος, τρόμος. Φύγε, φύγε να σωθείς.

Μα αν τους πεις απαισιόδοξους, θα το αποκρούσουν σθεναρά. "Είμαστε απλά ρεαλιστές", θα απαντήσουν.

Ρεαλισμό το λέτε, ε; Λοιπόν… ας πω κάτι φαινομενικά διαφορετικό.

Καλοκαίρι. Η εποχή της ζέστης και του ήλιου. Η εποχή που ο περισσότερος κόσμος ταυτίζει με το χαμόγελο, τη ζωή και τη διασκέδαση (σε αντίθεση με τον "κακό χειμώνα"). Γνωρίζετε όμως πως το καλοκαίρι σημειώνονται στατιστικά οι περισσότερες αυτοκτονίες;

Άλλο παράδειγμα. Είσαι σε ένα πάρτυ. Γύρω σου οι πάντες διασκεδάζουν. Νιώθεις μόνος. Κανείς δεν σου δίνει σημασία. Σκέψου, δεν θα αισθανόσουν πιο καλά παρέα με ένα-δυο άτομα μόνο, των οποίων εκτιμάς τη συντροφιά; Σε ένα πλαίσιο λιγότερο "διασκεδαστικό"; Κάπου που θα χαμογελάς επειδή το νιώθεις και όχι επειδή το κάνουν όλοι γύρω σου;

Είναι λοιπόν σχετικά κάποια πράγματα ή όχι; Έχεις σκεφτεί πως μπορεί να χορέψεις μες' στις φλόγες;

Ας μιλήσουμε για σχέσεις. Θυμάσαι το αίσθημα της αγωνίας που ένιωθες, πριν εκμυστηρευτείς τα συναισθήματά σου σε εκείνην την κοπέλα; Το άγχος της απόρριψης; Μα αν δε ρισκάρεις, πως θα αποκτήσεις αυτό που επιθυμείς; Και αν δεν βιώσεις μια τυχών απόρριψη, πως θα χαλυβδώσεις το χαρακτήρα σου; Πως θα ωριμάσεις; Εκτός αν θεωρείς πως η εμπειρία αποκτάται μόνο με επιτυχίες.

Τι είναι η πραγματικότητα, αν όχι η οπτική που της ορίζεις; "Δεν είναι μόνο αυτό", θα μου πεις. "Είναι και οι αντικειμενικές συνθήκες". Και θα συμφωνήσω. Μα, εξήγησέ μου, τι θα ήταν οι αντικειμενικές συνθήκες πέρα και έξω από την ΕΡΜΗΝΕΙΑ που τους δίνουμε;

Όχι, αυτό δεν είναι το κείμενο ενός αφελούς ρομαντικού. Μάλλον κυνικό θα με χαρακτήριζα. Γι' αυτό και γελώ όταν κάποιος μου πουλάει αντικειμενικές ερμηνείες της πραγματικότητας, φτάνοντας, σαν άλλη Κασσάνδρα, να προβλέψει και το μέλλον μου. Ίδια στάση θα διατηρούσα απέναντι σε κάποιον που τα βλέπει όλα ρόδινα και υπέροχα. Το μέλλον μου ούτε ο ίδιος δεν το ξέρω - πόσο μάλλον εσείς.

Θα πάνε όλα κατά διαόλου; Θα πάνε όλα καλά; Τι νόημα έχει; Σημασία δεν έχει που "πάνε τα πράγματα" - μα πως επιλέγεις να βαδίσεις. Βήμα, βήμα, κάθε φορά. Γιατί μόνο έτσι γίνεται να βαδίζουμε - όταν ο δρόμος δεν απλώνεται ξεκάθαρος μπροστά μας, μέχρι τα πέρατα του ορίζοντα. Όταν σε κάθε βήμα μας συναντούμε λίγο άγνωστο. Όταν το έδαφος δεν το έχουν περπατήσει χιλιάδες άλλοι πριν από μας.

Όπως είχε πει ο Γκαίτε:

"Δεν προχωράει κανείς, παρά μόνο αν δεν γνωρίζει που πηγαίνει".

artwork: zap51.com

Η Δική σου Ελπίδα

art by Banksy

Γίνεται πολύς λόγος για ελπίδα (ή την απουσία της) αυτές τις μέρες. Μα προτού καταπιαστώ με αυτό, ας αναφερθώ σε κάτι άλλο, φαινομενικά διαφορετικό.

***

"Εσύ λοιπόν είσαι ικανοποιημένος με τα εθνικά θέματα;". Έτσι με ρώτησε χαμογελώντας ένας γνωστός από τον εργασιακό χώρο, ο οποίος μου αποκάλυψε πως είχε ψηφίσει Χρυσή Αυγή. Η ιδέα και μόνο να συναναστρέφομαι με έναν υποστηρικτή των νεοναζί μου προκάλεσε αποστροφή. Είμαι, βλέπετε, ιδιαίτερα επιλεκτικός ακόμα και στις τυπικές συναναστροφές μου.

Επιχείρησε να μου μιλήσει και προσέκρουσε σε έναν τοίχο: "καμία ανοχή στους υποστηρικτές του φασισμού", του λέω. "Είναι αυτό δημοκρατία;", μου απαντάει, συνεχίζοντας να χαμογελάει. Μάλλον του φαινόταν αστείο. 

Είσαι ελεύθερος να πιστεύεις ό,τι θέλεις, να επιλέγεις ό,τι θέλεις. Μα το ίδιο ελεύθερος είμαι και εγώ στο να εκφράζω αηδία απέναντι σε ορισμένες επιλογές ή αντιλήψεις. Να μην κρύβομαι στο όνομα κάποιας υποτιθέμενης πολιτικής ορθότητας. Και ναι, αυτό είναι δημοκρατία. "Δεν μπορώ να είμαι δημοκρατικός απέναντι στους φασίστες", απαντάω.

"Δεν είναι φασίστες μωρέ", μου λέει. "Είναι καλά παιδιά".

Πραγματικά δεν ήξερα τι να του απαντήσω. Αισθανόμουν το κεφάλι μου να πονάει. "Είναι καλά παιδιά" - τι να απαντήσεις σε έναν που σκέφτεται έτσι; Φταίω που δεν επιθυμούσα να ανοίξω διάλογο; Ίσως είναι το θερμόαιμο ταμπεραμέντο μου. Μα πως να εξηγήσω; Τι να πρωτοπώ;

Ουσιαστικά αντοπροσώπευε εκείνο το ποσοστό του (αμόρφωτου, στην πλειοψηφία του, κόσμου) που τους υποστήριξε, χωρίς να γνωρίζει και πολλά. Το ποσοστό στο οποίο είχαν στηρίξει την προπαγάνδα τους. Εκείνη την προπαγάνδα που αποφεύγει έντεχνα τους όρους "φασισμός" και "ναζισμός"... μπας και ψαρώσουν τα ψάρια που κολυμπάνε στα ρηχά.

"Είναι καλά παιδιά μωρέ". Πραγματικά δεν ήξερα τι να πω. Έχω μιλήσει αναλυτικά κατά καιρούς εδώ για το φαινόμενο του φασισμού... Για τις οικονομικές, ιστορικές και ψυχολογικές του προεκτάσεις... Και θα συνεχίσω να το κάνω. Γράφοντας είναι αλλιώς. Μα μιλώντας από κοντά με κάποιον που έφτασε να ψηφίσει τους εγχώριους θιασώτες του, αισθανόμουν πως δεν ήθελα να πω κουβέντα. Δεν επιθυμούσα την παραμικρή επαφή...

Και ναι, τις μέρες αυτές το φλέγον ζήτημα είναι το ζήτημα της Ευρώπης. Και ναι, σκόπιμα αποφεύγω να γράψω κάτι σχετικό. Γιατί ό,τι είναι να γίνει θα γίνει. Γιατί ποιο το νόημα να γράψω, τη στιγμή που άλλοι αποφασίζουν για εμάς, χωρίς εμάς. Εμείς δεν μπορούμε παρά να συνεχίσουμε να κυνηγάμε το καλύτερο - είτε έτσι, είτε αλλιώς.

Μα στο κυνήγι αυτό του ονείρου (το οποίο κανένας, μα κανένας δεν μπορεί να μας το αφαιρέσει, γιατί είναι το ΔΙΚΟ ΜΑΣ κυνήγι και το ΔΙΚΟ ΜΑΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ όνειρο - ανήκει σε μας και σε κανέναν άλλον και κανείς δεν μπορεί να μας πει ΤΙ θα ονειρευτούμε, ούτε να θέσει ΟΡΟΥΣ υπό τους οποίους θα ονειρευόμαστε) - στο κυνήγι αυτό του ονείρου οι εχθροί της ελευθερίας δεν έχουν θέση. Από όποιο χώρο και αν προέρχονται.

***

Καθώς μάλιστα ακούω να γίνεται λόγος για την "ελπίδα" ή την απουσία της... Ακούστε να δείτε. Η ελπίδα είναι πρώτα απ' όλα προσωπική υπόθεση. Ζήτημα ψυχολογικό, αν προτιμάτε. Η ελευθερία δεν συνιστά μόνο ατομική υπόθεση - μα η ελπίδα, ναι, είναι πρώτα ζήτημα προσωπικό. Η οπτική γωνία που βλέπεις τα πράγματα. Το ποτήρι που άλλοι βλέπουν μισοάδειο και άλλοι μισογεμάτο - αν και το μυστικό είναι πως το Ποτήρι είναι απλά το Ποτήρι. Δεν είναι ούτε μισοάδειο, ούτε μισογεμάτο.

Μα θα ακούσεις πολλούς να προβάλλουν την δική τους οπτική περί ελπίδας στα πράγματα. Στον κόσμο όλον. "Πάνε όλα κατά διαόλου", θα σου πουν. Κάτσε ρε φίλε. ΕΜΕΝΑ στη ζωή μου μπορεί να πάνε όλα καλά. Γιατί θα πρέπει να με επηρεάσεις με τη μαυρίλα σου; Ας πάνε όπου θέλουν τα "πράγματα". Είμαστε όλοι μέρος τους. Όλοι τα έχουμε επηρεάσει να πάνε στον έναν ή στον άλλον δρόμο. Μα αν όλοι βλέπουμε πως πάνε στον γκρεμό... ε, απλά θα πέσουμε μια ώρα αρχύτερα.

Δε με νοιάζει να ελπίζω. Δε με νοιάζει να απελπίζομαι. Να ζω θέλω απλά - όπως μπορώ, όπως είναι δυνατόν στις γαμημένες συνθήκες που υπάρχουν. Και αν οι συνθήκες δεν είναι οι καλύτερες... δεν θα τους κάνω το χατίρι να μαυρίσω τα πάντα γύρω μου. Δε θα μαυρίσω τη ζωή μου. Θα προσπαθήσω να κάνω ό,τι καλύτερο. Με όποιον τρόπο μπορώ.

Πέρα από κόμματα, πέρα από προπαγάνδες, πέρα από πολιτικές σκοπιμότητες. Τόσες λέξεις έχουν βιαστεί κατά καιρούς. "Ελευθερία", "Δημοκρατία", "Ισότητα"... Μα η ΕΛΠΙΔΑ είναι πέρα από όλα. Δεν πωλείται, δεν αγοράζεται - εκτός αν υπάρχει κόσμος που θέλει να την προμηθευτεί με αυτόν τον τρόπο. Ούτε ψηφίζεται. Είναι πέρα από κάλπες. Πετάει με τα δικά της φτερά. Είναι απ' τα πουλιά που δεν μπαίνουν σε κλουβιά. Κανείς δε μπορεί να μας την πάρει. Ούτε να μας τη δώσει.

Την δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι, αν θέλουμε. Και αν δεν θέλουμε - μαγκιά μας. Μα τουλάχιστον κάνουμε μια επιλογή. Για τον εαυτό μας, για την καθημερινότητά μας. Υπάρχει ελπίδα; Δεν υπάρχει; Ας επιλέξουμε ΟΙ ΙΔΙΟΙ τι επιθυμούμε μια φορά. Η δική μου αλήθεια δεν είναι απαραίτητα η αλήθεια του άλλου.

Πες μου, άνθρωπε, εσύ που χάνεις την ελπίδα και θες να κάνεις τους πάντες να δουν τον κόσμο υπό το δικό σου πρίσμα. Για πες μου λοιπόν. Θα λάμπει λιγότερο ο ήλιος αύριο; Θα σου φαινόνται λιγότερο όμορφες οι γυναίκες που λιάζονται στην παραλία; Θα μπορείς να απολαύσεις λιγότερο εκείνο το βιβλίο σου, ή εκείνην την ταινία; Θα γελάς λιγότερο με τους φίλους σου; Θα αγαπάς λιγότερο, ή θα αγαπιέσαι λιγότερο;

Και μη μου λες για δυσκολίες - γιατί πάντα υπήρχαν και παντού. Εκτός αν είσαι από εκείνους που τα περιμένουν πάντα έτοιμα όλα. Η Χιροσίμα κάποτε γκρεμίστηκε ολόκληρη. Μα έχτισαν πάνω στα ερείπια. Τίποτα ποτέ δεν τελειώνει, εκτός αν το θελήσεις.

Η ελπίδα είναι δική σου. Μόνο δική σου. Κανείς δεν μπορεί να σου την πάρει - μόνο εσύ ο ίδιος.

Η ελπίδα είναι δική σου. Όπως η ζωή. Δεν έχεις παρά να το καταλάβεις.

Συνεχίζουμε.