Χάρτινα Όνειρα

Από φετινό αναμνηστικό λεύκωμα της Έκτης Δημοτικού. Η ερώτηση είναι «πώς φαντάζεστε τον εαυτό σας όταν μεγαλώσετε». Ένας μαθητής απάντησε πως θα επιθυμούσε, αφού αποφοιτήσει από σχολή ναυπηγών, να εργαστεί σε μια μεγάλη ναυτιλιακή εταιρεία, να βγάλει τόσα χρήματα όσα χρειάζεται ώστε να αγοράσει τρία αμάξια (εκ των οποίων το ένα θα είναι αγωνιστικό), καθώς κι ένα πολυτελές σπίτι με πισίνα.

Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα διαβάζοντας αυτό το κείμενο ήταν πως μάλλον λίγα ζητάει το παιδί. Ας προσθέσουμε και μια παραθαλάσσια βίλα, ή μερικά αυτοκίνητα επιπλέον – ένα για κάθε μέλος της οικογένειάς του, ως δώρο. Δεν θα ήταν άσχημα και μια γερή δόση χρυσαφικά για τη γυναίκα, ή ένα δωμάτιο πανάκριβα ρούχα. Μα και πάλι, λίγα είναι – κρίμα να υποφέρει το παιδί. Ας γίνει ιδιοκτήτης μιας ολόκληρης αλυσίδας ρούχων και αυτοκινήτων, να μη νιώσει πως του λείπουν.

Μα αυτές οι σκέψεις δεν κράτησαν για πολύ. Σύντομα η χιουμοριστική διάθεση παραχώρησε τη θέση της στην κριτική. Γιατί η επιθυμία του παιδιού να αποκτήσει άφθονο χρήμα, τρία αμάξια κι ένα σπίτι με πισίνα δεν είναι στην πραγματικότητα επιθυμία ενός παιδιού που σκέφτεται σαν παιδί – αλλά ενός παιδιού που σκέφτεται σαν ενήλικας.

Δεν υπάρχει τίποτα το «παιδικό» σε αυτή τη φιλοδοξία του. Ούτε καν εφηβικό. Εδώ μιλάει ένας ενήλικας της εποχής μας, εμποτισμένος από την υλιστική νοοτροπία της απόκτησης αγαθών, που έχει πάρει τη μορφή ενός παιδιού.

Αν με ρωτούσε ένα παιδί «τί μπορώ να ονειρευτώ;» θα του έλεγα «τα πάντα». Κάνε όνειρα δίχως κανένα όριο, φτάσε ως το φεγγάρι και ακόμα πιο μακριά. Θες να γίνεις αστροναύτης; Να θεραπεύσεις τον καρκίνο; Να φέρεις την παγκόσμια ειρήνη; Να γίνεις μεγάλος αθλητής ή καλλιτέχνης; Να διαπρέψεις στις επιστήμες; Ν’ αγοράσεις το μεγαλύτερο παιχνιδάδικο του κόσμου; Να μάθεις να πετάς; Να μάθεις ν’ αναπνέεις κάτω απ’ το νερό; Να ζήσεις μαγικές περιπέτειες; Να ανακαλύψεις άγνωστες χώρες; Να χτίσεις αποικίες στον Άρη; Να γυρίσεις τον κόσμο σε σκέιτμπορντ; Να ονειρεύεσαι δίχως όρια! Να ζητάς τα πάντα!

Μα τρία αμάξια κι ένα σπίτι με πισίνα; Αυτό είναι τα «πάντα» για σένα; Ως εκεί φτάνει η φαντασία σου; Εκεί τερματίζει το σύμπαν των ονείρων σου;

Φιλαράκο μου, ποιος να ευθύνεται που στέρεψε έτσι η σκέψη σου; Μήπως μιλούν οι γονείς σου πίσω από σένα; Οι γονείς που ανησυχούν από τώρα πώς θα «βολέψουν» το βλαστάρι τους – όλα χρειάζεται να είναι καλώς καθορισμένα, ο δρόμος ξεκάθαρος, ο στόχος συγκεκριμένος. Θα περάσεις σε εκείνη τη σχολή και θα βγάλεις τα αναγκαία χρήματα για να νιώσεις «ασφαλής». Γιατί τα όνειρα είναι άχρηστα, κύριοι, αν δεν αφορούν χειροπιαστά, ξεκάθαρα υλικά. Υλικά που μπορούμε ν’ αγοράσουμε (γιατί ως γνωστόν κάτι αξίζει μόνο αν μπορείς να το αγοράσεις). Και η ασφάλεια δεν είναι ψυχολογικό θέμα – αλλά οικονομικό. Τα παιδιά πλέον χρειάζεται από τα 12 τους χρόνια να σκέφτονται τον τρόπο που θα «τακτοποιηθούν». Από τα 11 – από τα 10, τα 9, τα 8. Μπα – από τη γέννησή τους κιόλας! Με το πού μάθουν να βαδίζουν στα δυο τους πόδια, είναι πια καιρός να καταστρώσουν τα σχέδιά τους για το μέλλον – ένα σπίτι, μια δουλειά, μια οικογένεια.

Μήπως μιλούν τα πολιτισμικά πρότυπα μιας κοινωνίας στηριγμένης στην κατανάλωση, την επιδειξιομανία και τις υλικές ανέσεις; Που θεωρεί ένδειξη κύρους την κατοχή ενός πολυτελούς σπιτιού ή ενός ταχύτατου αμαξιού, μα αδιαφορεί πλήρως αν τυχαίνει να είσαι γεννημένος μουσικός ή ζωγράφος, αν αγαπάς την έρευνα και τη μάθηση;

Πόσες φορές έχω δει εφήβους μες στα τρένα να γυροφέρνουν με το κινητό στο χέρι. Μα ποτέ δεν έχω δει εφήβους να κρατάνε κάποιο μουσικό όργανο.

Δεν υπάρχει τίποτα πολυτιμότερο από την παιδική φαντασία, κύριοι! Επειδή ακριβώς γυρεύει το αδύνατο, επειδή ακριβώς στερείται ρεαλισμού! Αλίμονο αν μετατραπούν και τα παιδιά σε μικρογραφίες ενηλίκων! Αλίμονο σε όλους όσους τους περνάνε τέτοια πρότυπα!

Φίλε μου, η πισίνα και τα τρία αμάξια θα ‘πρεπε να είναι πολύ λίγα για σένα. Και τα τέσσερα και τα πέντε και τα εκατό αμάξια το ίδιο. Φαντάσου το αδύνατο! Γιατί αυτό θα μεταφέρεις μέσα σου, μια ζωή, όταν θα έχεις πλέον μεγαλώσει. Αυτό θα συνιστά την ψυχολογική κληρονομιά σου. Και άσε τα όνειρα για αμάξια και πισίνες στους γονείς σου – ως εκεί φτάνει η φαντασία τους.

Και αν η πραγματικότητα γύρω μας σας ενοχλεί, κύριοι... Να θυμάστε πως δεν χτίζεται ο μελλοντικός κόσμος στις εκλογικές διαδικασίες και στις γνωστές συγκρούσεις των πάντων με τους πάντες... μα στη σκέψη κάθε παιδιού, σήμερα, που απαντάει στην ερώτηση «πως φαντάζεσαι τον εαυτό σου όταν μεγαλώσεις»...

Η Δύναμη που Σκορπάς

Επιστροφή σπίτι με τον ηλεκτρικό. Δυο νέοι – ένα αγόρι και μια κοπέλα – συνομιλούσαν. Ήταν-δεν ήταν 20 χρονών. Η κουβέντα περιστρεφόταν γύρω από κινητά τηλέφωνα. «Το συγκεκριμένο μοντέλο έχει την καλύτερη οθόνη». «Ναι, έτσι έχω ακούσει κι εγώ». Ένα γρήγορο βλέμμα μου στο χώρο, την ίδια στιγμή, ήταν αρκετό για να εντοπίσει με μια ματιά μόνο άφθονα άτομα με το κινητό στο χέρι, το βλέμμα χαμένο μέσα του σαν ψαρόβαρκα σε θαλασσινή ρουφήχτρα.

Στη συνέχεια η κουβέντα των νέων περιστράφηκε γύρω από ένα άλλο, εξίσου ενδιαφέρον θέμα: αμάξια. «Αυτό είναι το καλύτερο στο είδος του». «Τι μου λες». Σα να μην έφτανε αυτό, η πόρτα άνοιξε και μπήκαν μέσα κάτι κοπελιές, αφοσιωμένες στη δική τους συζήτηση: «Αυτά τα παπούτσια μπορείς να τα βρεις στο Μοναστηράκι». «Α, είναι πολύ ωραία».

Πόσες φορές. Πόσες φορές μπορεί να ακούω γύρω μου τις ίδιες ακριβώς συζητήσεις… τις ίδια ακριβώς θέματα… τις ίδιες αντιλήψεις και τις ίδιες κοσμοθεωρίες… από τόσα και τόσα διαφορετικά άτομα. Σχεδόν αισθάνεσαι πως είναι όλοι ένα άτομο και μοναδικό, σε άφθονες παραλλαγές. Αλλά μια φορά να μπω στο τρένο και να κρυφακούσω μια συζήτηση δυο νέων για βιβλία… ή για κινηματογράφο… ή για μουσική… αυτό είναι σπάνιο φαινόμενο. Πάντα για κινητά και αυτοκίνητα και ρούχα.

Δεν αναφέρομαι σε ενήλικες μιας ηλικίας και πάνω – χαμένη η γενιά τους, τους έφαγε ο κόσμος της τηλεόρασης, των κομμάτων, των πιστωτικών, και της καριέρας που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Μα όταν βλέπω παιδιά 20 χρονών να χαραμίζονται σε κάθε ανουσιότητα που τους περιβάλλει, θλίβομαι. Ρούχα, κινητά, selfies, καλλυντικά και αμάξια. Πόση ζημιά τους έχει κάνει πια αυτό το σχολείο για να αντιπαθήσουν τόσο τα βιβλία. Με πόση ασημαντότητα έχουν γεμίσει το κεφάλι τους τα Μέσα Ενημέρωσης και οι μόδες.

Και μετά σας φταίει η οικονομική κρίση και η ανεργία. Μα αν δουλεύεις, βγάζεις χρήματα και τελικά τα σκορπάς σε ολοένα και καλύτερα κινητά και σε ολοένα ακριβότερα ρούχα… τότε, φίλε μου, το ίδιο θύμα είσαι όπως και τον καιρό που ήσουν άνεργος.

Πότε θα συνειδητοποιήσεις πως έχεις δύναμη στα χέρια σου… Πως είσαι κάτι παραπάνω από ένα νούμερο σε μια ατελείωτη λίστα καταναλωτών κάποιας πολυεθνικής; Πως είσαι κάτι περισσότερο από μια γλάστρα που επιθυμεί να καλλωπίζεται με περιώνυμες μάρκες για να καλύψει την ανωνυμία της ομοιομορφίας της – την ολική έλλειψη προσωπικότητας που την χαρακτηρίζει; Πως μπορείς να είσαι κάτι περισσότερο από αιώνιος πελάτης και πως η ζωή μπορεί να σου παρέχει κάτι ανώτερο από «Tις Kαλύτερες Προσφορές»;

Όμως όχι. Δεν επιθυμώ να βλέπω τα πάντα αρνητικά… Κρατώ μέσα μου την εικόνα ενός άλλου εικοσάχρονου που πέτυχα στο τρένο πριν κάποιους μήνες. Διάβαζε τον «Δον Κιχώτη». Και μιας κοπέλας που, αν θυμάμαι καλά, κράταγε στα χέρια της ένα αγαπημένο μου βιβλίο.

Ήθελα να την πλησιάσω και να της πω: “είσαι όμορφη, το ξέρεις;”.