Χώμα, Σκόνη και Άμμος

Η πραγματικότητα κάποιες φορές με ξεπερνάει. Δες – έχω χτίσει μια διαδικτυακή φωλιά την οποία προσπαθώ να γεμίζω με όλα όσα αγαπώ. Βιβλία, μουσικές, τέχνες, κινηματογράφο… Ένα λαγούμι καταχωνιασμένο θα ‘λεγε κάποιος κάτω από το έδαφος, πλημμυρισμένο με όμορφες μοναχικές ενασχολήσεις. Και μοιράζομαι τις ενασχολήσεις μου αυτές με τον κόσμο. Και πιστέψτε με – θα ήθελα πολύ να ασχολούμουν με αυτά και μόνο εδώ μέσα.

Μα η πραγματικότητα κάποιες φορές με ξεπερνάει … Πληροφορήθηκα τις εξελίξεις στη Γαλλία σήμερα το πρωί και ένιωσα λες και είχε ανοίξει κάποιος, με τη βία, μία τρύπα πάνω απ’ τη φωλιά μου. Και μέσα λες και ξεχύθηκε φωτιά και πίσσα μαύρη. Τι σκατά κόσμος είναι αυτός που ζούμε, σκεφτόμουν. Τι σκατά κόσμος είναι αυτός...

Θέλω πολύ να γράψω κάτι που να μην ακούγεται τετριμμένο, που να μην έχει ήδη ειπωθεί, μα μου είναι δύσκολο. Στεναχωριέμαι. Για τις ζωές που χάθηκαν – άδικα, όπως πάντα έτσι γίνεται. Και για τις αξίες που αγαπάμε και βρίσκονται στο στόχαστρο. Ας μην έχουμε καμία αμφιβολία για το τελευταίο: δεν τίθεται ζήτημα μάχης ανάμεσα σε λαούς – οι τελευταίοι ποτέ δεν είχαν τίποτα να χωρίσουν. Η σύγκρουση εκτείνεται σε επίπεδο συσχετισμού δυνάμεων από τη μία… και τυφλής, παράλογης οργής από την άλλη, με στόχο τις λεγόμενες αξίες του δυτικού πολιτισμού. Ο άγνωστος εχθρός είναι βγαλμένος από κάποια άλλη εποχή – Μεσαίωνα και ακόμα πιο πίσω.

 Πρόκειται για μια προσπάθεια επιβολής μιας νέας μορφής σκοταδισμού. Όπλο του ο φόβος, μέσο του ο ανορθολογισμός. Δυστυχώς ο σκοταδισμός αυτός δεν εδράζεται μόνο «εκεί έξω», κάπου, σε μια χώρα της Μέσης Ανατολής. Συνιστά μέρος των ίδιων των κοινωνιών που ζούμε. Ζήσαμε μια διαφορετική μορφή επιβολής κλίματος φόβου το καλοκαίρι που μας πέρασε. Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά με τη σειρά της τρέφεται απ΄ το φόβο για να ενισχύσει τη δύναμή της. Μπρος στις αξίες της ελευθερίας, της κριτικής και της δημοκρατίας (αξίες που γεννήθηκαν πρώτα στην αρχαία Ελλάδα και μεταλαμπαδεύτηκαν στις χώρες της Δύσης) προβάλλουν τα συναισθήματα του μίσους, του φόβου απέναντι στη διαφορετικότητα, η μισαλλοδοξία, το κλείσιμο των συνόρων, η μετατροπή των χωρών σε φρούρια –  αδίστακτα, απολυταρχικά, ανελεύθερα.

Η ιστορία της Δύσης είναι μια πονεμένη ιστορία. Κράτη που μιλούν για ελευθερία και εξάγουν κατακτήσεις και πολέμους. Ηγέτες που διαλαλούν τα αγαθά της δημοκρατίας, την ίδια ώρα που προσκυνούν τον (βαθιά αντιδημοκρατικό) θεό του χρήματος. Σύμφωνοι, κύριοι – λυπούμαι και γω όταν βλέπω τις γυναίκες της Μέσης Ανατολής με τις μπούργκες στα κεφάλια και τους φανατικούς θρησκόπληκτους να θεωρούν πως μια φωτογραφία μπορεί να τους ρουφήξει την ψυχή. Μα τι μπορώ να κάνω γι’ αυτό; Να τους αλλάξω; Όχι δα! Άσ’ τους! Άσ’ τους να κάνουν ό,τι θέλουν, να πιστεύουν ό,τι θέλουν, να ζούνε σε όποιο καθεστώς θέλουν! Η δημοκρατία δεν είναι εξαγώγιμο προϊόν, κύριοι. Ούτε η ελευθερία. Πηγάζουν εκ των έσω. Αν επιθυμεί ο ίδιος ο λαός, θα τα διεκδικήσει μόνος του.

Σεβάσου λοιπόν τη διαφορετικότητά του και άφησε τον να ζει στον Μεσαίωνα που διάλεξε. Δεν θα τον αλλάξεις!

Μα αν θες να τον κυριεύσεις δια του χρήματος, όπως έχεις ήδη κάνει στους λαούς της Δύσης… πρόσεξε, γιατί η οικονομική κυριαρχία είναι η μεγαλύτερη μορφή επιβολής. Οι λαοί της Δύσης μπορούν να αντιδράσουν (ακόμα) σε αυτό. Ο κόσμος βγαίνει έξω, διαδηλώνει, ρίχνει κυβερνήσεις, επαναστατεί – όλα γέννημα θρέμμα της δυτικής παράδοσης. Μα η μεσανατολική παράδοση δεν έχει εκλογές, δεν έχει κυβερνήσεις, δεν έχει επαναστάσεις, δεν έχει κριτική αντιπαράθεση… χώμα και σκόνη και άμμος οι κατακτήσεις του πολιτισμού και του ορθού λόγου.

Χώμα και σκόνη και άμμος… Σαν τα αρχαιολογικά μνημεία που μετατρέπονται σε σκόνη από τις επιθέσεις της τυφλής οργής… Ο πολιτισμός καταρρέει σαν πύργος από τραπουλόχαρτα.

Δεν γνωρίζω ποια μπορεί να είναι η λύση. Ξέρω όμως πως την τρέλα δεν την πολεμάς με ακόμα μεγαλύτερη τρέλα. Η μετατροπή της Ευρώπης σε φρούρια-προπύργια φασιστικών καθεστώτων δεν είναι η λύση. Γιατί όλη η ουσία εκείνου που ονομάζουμε δυτικός πολιτισμός στηρίζεται σ’ εκείνες ακριβώς τις κατακτήσεις του Λόγου και του Πνεύματος, που τόσο εύθραυστες είναι απέναντι στην επέλαση των βαρβάρων.

Των εξωτερικών βαρβάρων… και των εγχώριων βαρβάρων.

Αυτήν ακριβώς τη κληρονομιά οφείλουμε με κάθε τρόπο να διαφυλάξουμε. Για να μη μετατραπούν όλα σε χώμα, σε σκόνη, σε άμμο… Ούτως ή άλλως “dust in the wind” είμαστε, όπως έλεγε εκείνο το τραγούδι. Μα εκείνα που αφήνουμε πίσω μας… η κληρονομιά αιώνων γεμάτων τέχνη, δημιουργία, πολιτισμό… είναι κάτι παραπάνω. Για κάθε δέντρο που ρίχνουν, κάθε δάσος που καίνε, κάθε στρέμμα που περιφρουρούν... να φυτεύουμε ένα σπόρο… και ακόμα και η έρημος μπορεί έτσι, κάποτε, ν’ ανθίσει.

Γελαστά, επίπεδα εξώφυλλα

Χθες βράδυ τράβηξε το βλέμμα μου το ένθετο «Κ» της Καθημερινής. Το κεντρικό θέμα που δέσποζε στο εξώφυλλο είχε τον τίτλο «Πώς Γίνεσαι Δισεκατομμυριούχος πριν από τα 40», με υπότιτλο «πέντε αυτοδημιούργητοι από τη νέα λίστα του Forbes». Τα λευκά χαμόγελα και τα αστραφτερά βλέμματα των συγκεκριμένων πέντε δισεκατομμυριούχων σκορπούσαν μια παραπανίσια γυαλάδα στο ήδη γυαλιστερό χαρτί. Δες μας, έλεγαν, είμαστε νέοι και είμαστε πλούσιοι, πάμπλουτοι. Ποντάραμε, δοκιμάσαμε, κερδίσαμε. Μπορείς και συ!

Το αιώνιο αμερικανικό όνειρο. Ο αυτοδημιούργητος που καταφέρνει χάρη στην ατομική προσπάθεια, το δαιμόνιο νου και το επιχειρηματικό του πνεύμα να αγγίξει την κορυφή. Και για ποια κορυφή μιλάμε; Μα ασφαλώς ένα βουνό από χρήματα, σωροί που υψώνονται ως τον ουρανό, βάφοντας χρυσά τα σύννεφα.

Και φυσικά ο χαρακτηριστικός τίτλος που απευθύνεται σε ΣΕΝΑ, τον αναγνώστη («πως γίνεσαι δισεκατομμυριούχος»), παρέχοντας σου την αίσθηση πως κάτι τέτοιο είναι δυνατό, δίνοντας την εικόνα ενός ευέλικτου, τάχα, κοινωνικού συστήματος. Όλα είναι δυνατά, μπορείς και συ, με τύχη, πείσμα και προσπάθεια! Μα και αν δεν τα καταφέρεις, δεν έχει καμία σημασία απολύτως – το σημαντικό είναι να ξέρεις πως ΚΑΠΟΙΟΙ, «εκεί έξω», τα έχουν καταφέρει. Μια υπενθύμιση του status quo και της θέσης σου σε αυτό. Το παν είναι να γνωρίζεις που βρίσκεσαι σε σχέση με τους άλλους – και αν αισθάνεσαι μειονεκτικά, τόσο το καλύτερο. Ο σκοπός επετεύχθη.

Πάντα έτσι γινόταν. Μια ατελείωτη επίδειξη. Δεκαετίες πριν, στα εξώφυλλα ή στα κεντρικά άρθρα των περιοδικών, δέσποζαν πριγκίπισσες και βασιλιάδες. Κάποια στιγμή παραχώρησαν τη θέση τους σε μοιραίους σταρ του σινεμά και πανέμορφες καλλονές, πρωτοκλασάτους άντρες και γυναίκες. Ωραίους, πλούσιους και πετυχημένους. Η επιτυχία κρινόταν από τον συνδυασμό της εξωτερικής εμφάνισης με το χρήμα – που είχε αντικαταστήσει τους τίτλους ευγενείας. Ήταν οι αξίες της δυτικής κοινωνίας που κατέκλυσαν τον κόσμο. Σε όλες τις περιπτώσεις ο σκοπός ήταν η διαιώνιση του χάσματος, η συντήρηση των θεμελίων της καταναλωτικής καπιταλιστικής κοινωνίας. Εκείνο που προβάλλεται χρίζεται πρότυπο και αξία και ο μέσος άνθρωπος της καθημερινότητας οφείλει να το μιμηθεί, να το ακολουθήσει, ασυνείδητα τις περισσότερες φορές. Γίνε και συ μια Τζένιφερ Λόπεζ ή μια Αντζελίνα Τζολί, μπορείς. Γίνε και συ πάμπλουτος με ένα πολυτελές αμάξι και άφθονες γκόμενες να σε κυνηγούν ξωπίσω, μπορείς. Χτίσε το τέλειο κορμί. Αγόρασε ρούχα από τις ακριβότερες μάρκες. Πάρε ένα σπίτι με πισίνα και τζακούζι. Ποιος ξέρει – ίσως να διακοσμήσει και το ΔΙΚΟ ΣΟΥ λαμπερό χαμόγελο το εξώφυλλο κάποιου περιοδικού. Να σε δει ο απλός κόσμος, να σε ζηλέψει και να νιώσει μειονεκτικά με τη σειρά του.

Στη χώρα μας τα έντυπα lifestyle (που κατέκλυσαν τον Τύπο από τα τέλη της δεκαετίας του 80) επέκτειναν το φαινόμενο στα άκρα του, απευθυνόμενα σε άντρες και γυναίκες κάθε ηλικίας. «Τι Πρέπει να Κάνει ένας Άντρας ως τα 40 για να Είναι Άντρας», «Πώς να Είσαι In», «Τι Χρειάζεται να Κάνει μια Γυναίκα για να είναι Ποθητή», «Πόσο Καλός Είσαι στο Σεξ» και τα λοιπά. Μια ατελείωτη επιδειξιομανία των αξιών του νεοπλουτισμού, του υλισμού και της ρηχότητας. Μα ήταν ανοιχτή σε όλους – μπορείς και ΣΥ να γίνεις σαν εμάς, ωραίος, πλούσιος και μοιραίος! Αρκεί να ακολουθήσεις τις συμβουλές μας, να αντλήσεις από τα πρότυπά μας, να μεταλαμπαδεύσεις τις αξίες μας.

Και ο μέσος ανθρωπάκος να τρέχει ξωπίσω τους, να προσπαθεί να τους μοιάσει, να τους μιμηθεί, να γίνει κι αυτός ένας σαν εκείνους. «Γίνε σαν εμάς» σου λένε, υιοθέτησε τις αξίες μας, τον τρόπο ζωής μας - και όσο προσπαθείς να τους μοιάσεις, τόσο επιβεβαιώνεις την ανωτερότητά τους, μικρέ μου άνθρωπε.

Μα αν τα έντυπα του lifestyle υπήρξαν η «επιφανειακή» όψη του φαινομένου, η άλλη του πλευρά – η «σοβαροφανής» αναδεικνύεται σε άρθρα όπως εκείνο του «Κ»: «Πώς Γίνεσαι Εκατομμυριούχος πριν από τα 40». Μη σας ξεγελάει το σοβαρό περίβλημα. Η λογική είναι ακριβώς η ίδια.

***

Έχουμε δει τόσα και τόσα εξώφυλλα που μιλούν για χρήματα , για σεξ-απίλ, για γκλαμουριά και μόδα. Τόσα και τόσα άρθρα με θέμα τους «πώς να γίνεις εκατομμυριούχος», ή «πώς να γίνεις όμορφος». Μα δε βλέπω εξώφυλλα με τίτλους «Πώς να κάνεις Δέκα Ανθρώπους Ευτυχισμένους»… ή «Πώς να Εκτιμήσεις μια Φιλία»… ή «Πώς να Απολαύσεις μια Διαδρομή στο Κέντρο»… ή «Πώς να Αξιοποιήσεις Δημιουργικά τον Χρόνο σου»… ή «Πώς να Αφοσιωθείς στην Ανάγνωση Δέκα Βιβλίων»… ή «Πώς να Επικοινωνήσεις σε Μεγαλύτερο Βάθος με τους Άλλους», ή «Πώς να Αντλείς Χαρά από την Απλή, τόσο Απλή Καθημερινότητά σου»…

Μήπως συνιστούν μικρότερο δείκτη «επιτυχίας» τα πάνω, κύριοι;

Γιατί όχι εξώφυλλα με ανθρώπους της διπλανής πόρτας; Ανθρώπους που μπορεί να μας εμπνεύσουν κάτι θετικό με τις αξίες τους, όχι με την τσέπη ή τα μούτρα τους. Πείτε μου για χαρά, πείτε μου για δημιουργία, πείτε μου για ελπίδα, πείτε μου για ανατροπή, πείτε μου για ζωή! Τότε ναι, θα θελήσω να σας δω πρώτη σελίδα.

Δεν υπάρχει τόσο μεγάλο χάσμα, κύριοι. Οι πυραμίδες που στήνετε στέκονται σε πήλινα ποδάρια. Όλα είναι ένα επικοινωνιακό παιχνίδι – ένα τρυκ του εγκεφάλου, ίσα για να ψαρώνουν οι αφελείς – τι κρίμα που είναι τόσοι. Δε μας ενδιαφέρει να «γίνουμε δισεκατομμυριούχοι». Γελάμε, μα δεν έχουμε ανάγκη να γίνει το γέλιο μας εξώφυλλο. Θα είναι επίπεδο εξάλλου, τόσο επίπεδο.

Είναι οι αξίες εκείνες που κινούν τον κόσμο. Και οι αξίες σας, να ξέρετε, θα διαιωνίζονται όσο κάποιοι τις παίρνουν πολύ στα σοβαρά, όσο χειροκροτούν στο βάδισμά σας. Μα όταν τα φώτα της πασαρέλας σβήνουν, η επίδειξη τελειώνει. Και τι μένει τότε;

Ένα πελώριο μηδέν, πασπαλισμένο με χρυσόσκονη. Η πραγματικότητά σας.

ΥΓ – H παρούσα ανάρτηση ήταν εμβόλιμη. To φονικό κουνέλι θα επανέλθει σε τακτικούς ρυθμούς μέσα στον Απρίλιο.

~