Στη Φωλιά του Κούνελου

Από μικρός μου άρεσε να τρυπώνω σε φιλόξενα λημέρια και απόμερες γωνιές, τέτοιες που σου παρείχαν κάποια αίσθηση απόδρασης απ’ τη βαβούρα του κόσμου. Την οχλοβοή, το θόρυβο, τις εξελίξεις, την επικαιρότητα που πάντα τρέχει λαχανιασμένη – και εμείς για κάποιο λόγο οφείλουμε να τρέχουμε ξωπίσω της, λες και αν σταματήσουμε για λίγο να πάρουμε μια ανάσα θα χάσουμε τον αγώνα δρόμου. Όχι. Κάποιες φορές αποζητάς να δραπετεύσεις από οτιδήποτε τρέχει γύρω σου χωρίς εσένα. Ίσως και απ’ τον ίδιο το χρόνο. Και άσε τους άλλους να λαχανιάζουν.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι ν’ αποδράσεις, όχι το ίδιο αποτελεσματικοί, ούτε μακροπρόθεσμα εξίσου ικανοποιητικοί. Κάποιες φορές όμως ο κόσμος όλος μπορεί να περικλείεται σε ένα μέρος μόνο. Μπορεί να είναι ένας τόπος εξόρμησης, ή μια γωνιά στο ίδιο σου το σπίτι. Μπορεί να είναι μια ψυχολογική κατάσταση. Ή ενδεχομένως η συντροφιά ενός ανθρώπου, τέτοια που να αισθάνεσαι ελεύθερος – γιατί υπάρχουν και εκείνες οι παρέες που νιώθεις το ακριβώς αντίθετο.

Μα τα πάνω πάνε κι έρχονται, άστατα σαν μεθυσμένες θάλασσες. Ενώ η συντροφιά εκείνων των μικρών, χαρτόδετων πραγμάτων που λέγονται βιβλία είναι πάντα εκεί. Την κατάλληλη διάθεση χρειάζεσαι μόνο, λίγο διαθέσιμο χρόνο και… αυτό ήταν. Έχεις αποδράσει. Και, ποιος ξέρει. Ίσως συμβάλλεις ώστε ν’ αποδράσει και κανείς άλλος, αφήνοντας πίσω του σπασμένα κάγκελα και αλυσίδες. Αν και πρωτίστως το ταξίδι των βιβλίων είναι ταξίδι μοναχικό.

Να γιατί έχω γεμίσει τον προσωπικό χώρο μου με βιβλία. Σε ένα μόνο μέρος στοιβάζονται εκατοντάδες διαφορετικοί προορισμοί απόδρασης. Κάποιες φορές φτάνω ως και ν’ απλώνω τυχαία το χέρι – και να πιάνω το επόμενο εισιτήριο. Ποιος να είναι ο προορισμός άραγε; Ελαφρύς ή σοβαρός; Πίσω στο χρόνο ή στη νεότερη εποχή; Ρεαλιστικός ή φανταστικός; Ελληνικός ή ξένος; Εκατοντάδες προορισμοί να επιλέξεις. Μα και αν αποφασίσω κυριολεκτικά να φύγω, όπου και αν κατευθυνθώ – το βιβλίο βρίσκεται πάντα εκεί, στην τσάντα, στις αποσκευές.

Πόσοι κόσμοι να χωρέσουν βέβαια σ’ ένα δωμάτιο μόνο. Όπως γίνεται φανερό απ’ τις φωτογραφίες, έχω φροντίσει να γεμίσω ασφυκτικά το χώρο μου, τον οποίο και θα χαρακτήριζα ως το αντίθετο της μινιμαλιστικής αισθητικής! Όσο πιο γεμάτος, τόσο το καλύτερο! Μια φορά κι έναν καιρό ήταν λίγα ράφια όλα κι όλα. Κάποια στιγμή η βιβλιοθήκη δεν ήταν αρκετή και προστέθηκε δεύτερη. Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση (ή το πρόβλημα, αν προτιμάτε) εκτραχύνθηκε και προστέθηκε έξτρα βιβλιοθήκη στον απέναντι τοίχο – τώρα τα βιβλία βρίσκονται και απ’ τη μία και απ’ την άλλη πλευρά.

Μα δυστυχώς το πρόβλημα έμελλε να επιδεινωθεί. Τα τελευταία δυο περίπου χρόνια τα βιβλία έγιναν τόσα, που δε χωράνε πλέον στα ράφια, ούτε σε διπλές σειρές – στοιβάζονται αναγκαστικά πάνω στο τραπέζι, ένα τραπέζι που κάποτε ανέπνεε και ξεσκονιζόταν σαν όλα τα τραπέζια! Τον παλιό καλό καιρό, τότε που υπήρχε χώρος πάνω του.

Μα ούτε αυτό αρκεί. Πολύ περισσότερα είναι τα βιβλία που στοιβάζονται κάτω απ’ το τραπέζι. Και είναι μπερδεμένα μεταξύ τους, έτσι που καταντάει εφιάλτης αν αναζητώ ένα συγκεκριμένο μέσα απ’ τον σωρό.

Είναι ωραία όμως έτσι. Θα μπορούσαν θεωρητικά τα μισά από αυτά να βρουν καταφύγιο σε κάποιο πατάρι ή καμιά ντουλάπα… μα που η χαρά μετά να περιβάλλεσαι από τα βιβλία σου! Να τα βλέπεις παντού γύρω σου! Προσπαθώ να σκεφτώ τις μελλοντικές γενιές, αν θα αποζητούν ανάλογη αισθητική τέρψη στο θέαμα των σειρών από βιβλία, ή αν τα άδεια πλέον ράφια τους θα περιλαμβάνουν ένα Ipad όλο κι όλο. Σύμφωνοι, η ανάγνωση είναι εκείνη που έχει σημασία, σε τελική ανάλυση… μα κάποιες φορές τίθεται θέμα αισθητικής. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσαν να καταργηθούν τα τζάκια μια για πάντα, καθώς υπάρχουν εναλλακτικοί πια τρόποι θέρμανσης… μα τίποτα ανάλογο δε συγκρίνεται με την ομορφιά ενός τζακιού.

Περιττό να προσθέσω πως ο συνδυασμός βιβλιοθήκη και τζάκι (και λίγο κατάλληλο φαγητό ή ποτό, μαζί με την ανάλογη μουσική υπόκρουση) αγγίζουν τη σφαίρα της τελειότητας.

Καθώς μιλάμε για βιβλία, σκέφτηκα πως ήταν καλή ευκαιρία να παρουσιάσω ορισμένα από τα αγαπημένα μου. Ξεχώρισα είκοσι. Στην πραγματικότητα είναι πολύ περισσότερα. Μα ας πούμε πως αυτά τα είκοσι ανήκουν στα βιβλία που κατέχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα. Σύμφωνα με την ακόλουθη λοιπόν εικόνα, από αριστερά προς τα δεξιά και από πάνω προς τα κάτω, έχουμε τα εξής (η σειρά είναι τυχαία):

1 # “Watchmen”, του Άλαν Μουρ. Με άφησε και συνεχίζει να με αφήνει άφωνο, κάθε φορά που το διαβάζω.

2 # “Το Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ”, Όσκαρ Γουάιλντ. Κλασικό και αγαπημένο.

3 # “Ο Λύκος της Στέπας” του Χέρμαν Έσσε. Διαβασμένο πρώτη φορά στα πρώιμα φοιτητικά μου χρόνια, η επίδραση αυτού του βιβλίου πάνω μου ήταν όμοια με την επίδραση ενός σεισμού πάνω στο έδαφος. Λίγα βιβλία μου το προκαλούν αυτό πια.

4 # “Η Εποχή των Άκρων”, Eric Hobsbawm. Όλες οι «Εποχές» του Hobsbawm ανήκουν, απλά, στα κορυφαία βιβλία Ιστορίας που γράφτηκαν ποτέ.

5 # “Ιστορία Χωρίς Τέλος”, του Μίχαελ Έντε. Πρέπει να γράψω αναλυτικά κάποια στιγμή για το συγκλονιστικό αυτό παραμύθι, που μόνο παραμύθι δεν είναι.

6 # “O Κίτρινος Φάκελος”, M.Καραγάτση. Από τα ελληνικά μυθιστορήματα που παραμένουν μπροστά από την εποχή τους.

7 # “The Ultimate Hitchhikers Guide to the Galaxy”. Όλη η σειρά του Douglas Adams. Η ευφυΐα και το χιούμορ παντρεύτηκαν την επιστημονική φαντασία και έκαναν πολλά παιδιά.

8 # “Η Αθανασία”, Μίλαν Κούντερα. Από τα βιβλία του Κούντερα που έχω διαβάσει μέχρι τώρα (είναι 6-7) είναι το αγαπημένο μου. Ήταν επίσης η πρώτη φορά που διάβασα βιβλίο δυο φορές συνεχόμενες – το τελείωσα και το έπιασα πάλι απ’ την αρχή, αμέσως, για μια δεύτερη ανάγνωση.

9 # “Lowside of the Road – A Life of Tom Waits”. Η μουσική του Waits σημαίνει πολλά για μένα και το βιβλίο αυτό είναι μια φοβερή βιογραφία. Έχω κάνει σχετικό ραδιοφωνικό αφιέρωμα στο παρελθόν (διάρκειας 6 ωρών), μα πρέπει να το συνοδέψω και από ένα αντίστοιχο γραπτό κάποια στιγμή…

10 # “The Silmarillion”, J.R.R.Tolkien. Στην αγγλική του έκδοση, ένα έπος που όμοιό του δεν έχει γραφτεί στη φανταστική λογοτεχνία του 20^ου αιώνα.

Και συνεχίζουμε με τη δεύτερη δεκάδα.

11 # “Πόλεμος και Ειρήνη”. To έπος του Τολστόι παραμένει, για μένα, το κορυφαίο έργο κλασικής λογοτεχνίας που έχω διαβάσει μέχρι σήμερα. Έχω διαβάσει κι άλλα σπουδαία έργα, μα ως τώρα κανένα δεν το έχει ξεπεράσει.

12 # “Αναφορά στον Γκρέκο”, Νίκου Καζαντζάκη. Ένα έργο που αποπνέει ελευθερία, ταξίδι και αναζήτηση.

13 # “H Διαλεκτική του Διαφωτισμού”, των Μαξ Χορκχάιμερ και Τέοντορ Αντόρνο. Ή αλλιώς, το κορυφαίο έργο της περίφημης «Σχολής της Φρανκφούρτης», που τόσο επηρέασε την κοινωνιολογική και φιλοσοφική σκέψη του 20^ου αιώνα. Δύσκολο βιβλίο, βαρύ στην κριτική του, μα πάντα σημαντικό για όσους θα ήθελαν να δουν τον κόσμο να αλλάζει.

14 # “1984”. Πασίγνωστο βιβλίο σε όλους, μα πόσοι αλήθεια έχουν διαβάσει τον «Μεγάλο Αδερφό»; Οι αλήθειες που περιλαμβάνει το έργο αυτό του Όργουελ είναι ανατριχιαστικές.

15 # “Η Ναυτία”, Ζαν Πωλ Σαρτρ. Το είχα διαβάσει πρώτη φορά στα 21 μου και λίγα είχα εμπεδώσει. Το ξαναδιάβασα πρόσφατα και με πέταξε στον τοίχο. Να γιατί πρέπει να επανερχόμαστε σε κάποια βιβλία μετά από καιρό.

16 # “Ο Επαναστατημένος Άνθρωπος”. Λέγαμε για όσους θέλουν να δουν τον κόσμο να αλλάζει… Ε, λοιπόν, αυτό το περίφημο δοκίμιο του Καμύ γύρω από τα όρια και το νόημα της επανάστασης οφείλει να είναι απαραίτητο ανάγνωσμα σε όλους αυτούς – και όχι μόνο.

17 # “Οδυσσέας”, Τζέιμς Τζόυς. Αυτό δεν είναι βιβλίο. Είναι ο κόσμος όλος.

18 # “To Άρωμα του Ονείρου”. Μόνο γλυκές εικόνες πλημμυρίζουν τις αισθήσεις μου, τόσο με αυτό, όσο και με όλα τα βιβλία του Τομ Ρόμπινς.

19 # “Αδερφοί Καραμαζώφ”, Ντοστογιέφσκι. Λίγα βιβλία έχουν γραφτεί με τόσο βάθος, τόση ενδοσκόπηση.

20 # “Κωμικοτραγική Ιστορία του Νεοελληνικού Κράτους”. Το πόνημα αυτό του Βασίλη Ραφαηλίδη είναι η ιστορία που θα έπρεπε να διδάσκεται στα σχολεία, αν ζούσαμε σε μια χώρα της προκοπής.

Η Φάτσα απολαμβάνει, αν μη τι άλλο, το χώρο

Υπάρχουν δυο κατηγορίες ανθρώπων, όσο αφορά τις αναγνωστικές τους συνήθειες. Οι σωστοί άνθρωποι και οι λάθος άνθρωποι. Οι σωστοί άνθρωποι διαβάζουν ένα-ένα τα βιβλία τους, με τη σειρά. Περιμένουν πρώτα να τελειώσουν ένα για ν’ αρχίσουν ένα άλλο. Και δεν αγοράζουν καινούργια βιβλία, εκτός αν έχουν τελειώσει την ανάγνωση των παλιών.

Εγώ δυστυχώς ανήκω στους λάθος ανθρώπους. Αν τα βιβλία ήταν γυναίκες, θα επιδιδόμουν σε ατελείωτες ελεύθερες σχέσεις μαζί τους – από τη μία στην άλλη και μετά πίσω, δοκιμάζοντας εμπειρίες με πολλές και διαφορετικές, απολαμβάνοντας τις χαρές του αδάμαστου έρωτα, περιφρονώντας τις συμβατικές καταστάσεις. Κάποια στιγμή άρχισα ν’ αγοράζω βιβλία σε πολλαπλάσιο ποσοστό συγκριτικά με τον αριθμό εκείνων που προλάβαινα να διαβάσω… με τη λογική πως η ανάγνωση θα γίνει ούτως ή άλλως, αργά ή γρήγορα – επομένως ας τα πάρω μια ώρα αρχύτερα. Κάπως έτσι λοιπόν έχει συσσωρευτεί ένας τεράστιος αριθμός τίτλων που βρίσκονται εκεί στα ράφια μου (ή στο τραπέζι, ή στο πάτωμα) που δεν έχω διαβάσει ακόμα – μα σκοπεύω να το κάνω άμεσα.

Χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, επέλεξα 12 κλασικά λογοτεχνικά έργα ανάμεσά τους. Αυτά είναι:

1 # Σελίν, «Ταξίδι στο Κέντρο της Νύχτας».

2 # Τάσος Αθανασιάδης, «Η Αίθουσα του Θρόνου».

3 # Τζων Στάινμπεκ, «Τα Σταφύλια της Οργής».

4 # Κερτ Βόνεγκατ, «Σφαγείο νο. 5».

5 # Εμίλ Ζολά, «Νανά».

6 # Βιρτζίνια Γουλφ, «Στο Φάρο».

7 # Σάμιουελ Μπέκετ, «Μολλοϋ»

8 # Νικολάι Γκόγκολ, «Νεκρές Ψυχές».

9 # Σταντάλ, «Το Κόκκινο και το Μαύρο».

10 # Μπουλγκάκωφ, «Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα».

11 # Τζέην Ώστεν, «Υπερηφάνεια και Προκατάληψη».

12 # Ντόρις Λέσινγκ, «Το Χρυσό Σημειωματάριο».

Μεταξύ των βιβλίων ξεχωρίζουν κάποιες ακριβές, πολυτελείς εκδόσεις στ’ αγγλικά, για τις οποίες είμαι πραγματικά υπερήφανος. Πρόκειται για βιβλία που απολαμβάνεις όχι μόνο να τα διαβάζεις, μα και να τα κοιτάζεις, να τα κρατάς στα χέρια σου, να τα πασπατεύεις – συνδυάζοντας την ομορφιά με το περιεχόμενο. Να ήταν οι γυναίκες σαν αυτά.

Τα βιβλία αυτά διακοσμούν περίοπτες θέσεις στα ράφια μου. Επέλεξα ορισμένα από τα ωραιότερα και σας τα παρουσιάζω.

1 # “The Sandman series”, Neil Gaiman. Το σπουδαίο αυτό κόμικ του Gaiman, ένα από τα σπουδαιότερα που έχουν γραφτεί ποτέ, σε τέσσερις τόμους πολυτελείας. Στη φωτογραφία βλέπουμε τον πρώτο τόμο.

2 # “Οι Περιπέτειες του Χακλμπέρι Φιν”. Μια πανέμορφη έκδοση του αγαπημένου έργου του Μαρκ Τουέιν, που φαίνεται να έχει έρθει από τον 19^ο αιώνα.

3 # “Τα Παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν”. Όλα τα παραμύθια του σε έναν υπέροχο τόμο.

4 # “The MAD Archives”. Το ξεκίνημα του θρυλικού περιοδικού MAD, σε τέσσερις τόμους. Κάποια στιγμή θα γράψω ένα σχετικό αφιέρωμα.

5 # “The Lord of The Rings”. Η τριλογία του Τόλκιν σ’ έναν υπέρογκο τόμο, διακοσμημένο από τις ονειρικές εικονογραφήσεις του Alan Lee.

6 # “The Foundation Trilogy”. Η τριλογία του Ασίμοφ, ένα από τα κορυφαία έργα επιστημονικής φαντασίας, σ’ έναν πολύ όμορφο τόμο με σκληρό εξώφυλλο.

7 # “Frankenstein”, Mary Shelley. Mια ακόμα έκδοση που μοιάζει να έχει ξεπροβάλλει απ’ τον 19^ο αιώνα, ταιριαστή σε αυτό το τόσο κλασικό έργο.

8 # “A Christmas Carol & Other Christmas Stories”. Όλες οι χριστουγεννιάτικες ιστορίες του Ντίκενς σε μια έκδοση γιορτινή σαν τα Χριστούγεννα.

Υπάρχουν ορισμένοι συγγραφείς που κατέχουν επίτιμη θέση στα ράφια – μα ακόμα σημαντικότερη στη διαμόρφωση της σκέψης μου και στις προσωπικές μου εμπειρίες. Επέλεξα λοιπόν να παρέχω μια ξεχωριστή θέση σε τρεις από αυτούς.

Μια σημαντική γωνιά λοιπόν της βιβλιοθήκης καταλαμβάνουν τα βιβλία του Κορνήλιου Καστοριάδη. Μακάρι να βρω κάποτε το χρόνο να μιλήσω εκτενώς για τη φιλοσοφία και την πολιτική του σκέψη.

Δεν είναι μικρός εξάλλου ο χώρος που πιάνουν τα βιβλία ενός άλλου στοχαστή – του Φρίντριχ Νίτσε. Αν και η φωτογραφία περιλαμβάνει ένα μέρος από τους σχετικούς τίτλους με τους οποίους έχω καταπιαστεί. Υπήρξαν και εκείνα που διάβαζα παλιά, έχοντάς τα δανειστεί από τη βιβλιοθήκη της σχολής μου.

Τέλος, καταφεύγοντας στον υπέροχο χώρο των κόμικς, αναμφισβήτητα ο κορυφαίος των κορυφαίων δεν είναι άλλος από τον Alan Moore. Να θεωρείτε βέβαιο εκτενές αφιέρωμα στο μέλλον.

Θα μπορούσα να μιλήσω για πολλά ακόμα. Μα ας αφήσω και ένα περιθώριο που να φλερτάρει με το άγνωστο, τι λέτε. Ελπίζω να μιλήσουμε αναλυτικά για πολλά από τα βιβλία αυτά στο μέλλον. Ο χρόνος, ξέρετε, είναι ο πολυτιμότερος σύμμαχος της ανάγνωσης. Μα προς το παρόν τελειώνει η περιήγηση στη φωλιά του Κούνελου.

Προς τις βιβλιοφάγες υπάρξεις εκεί έξω… τους χαιρετισμούς μου, σύντροφοι.

Ps – Το «φονικό κουνέλι» που βλέπετε στη φωτογραφία είναι δώρο της φίλης και αναγνώστριας Μυρσίνης. Μπορείτε να δείτε τις χειροτεχνίες της από αυτό το γκρουπ στο Facebook.