Το Μέσο είναι το Μήνυμα

Επιστρέφοντας χθες αργά στο λαγούμι μου, έτυχε να σκοντάψω σε κάποιο ρεπορτάζ ενός τηλεοπτικού δελτίου, το οποίο ξεπρόβαλε απότομα σαν πέτρα από το έδαφος. Δέκα δευτερόλεπτα ήταν αρκετά για να στρέψω πέρα το βλέμμα μου, ενοχλημένος, και να πω στο πρόσωπο που παρακολουθούσε το δελτίο να το χαμηλώσει, μέχρι να φύγω. Καλώς ή κακώς, δεν παρακολουθώ ειδήσεις, βλέπετε.

Δέκα δευτερόλεπτα ωστόσο ήταν αρκετά για να επιβεβαιώσω πως τα δελτία ειδήσεων κινούνται σε μια δική τους διάσταση, όσο αφορά το πέρασμα του χρόνου. Είναι φοβερό, μα ο χρόνος δε φαίνεται να κυλάει γι' αυτά. Σαν κασέτα, παίζουν συνέχεια στο repeat.

"Επεισόδια στα Εξάρχεια. Ζωντανή αναμετάδοση. Επεισόδια. Σπασμένα. Βία. Ταραξίες. Ζωντανή αναμετάδοση. Ζωντανή αναμετάδοση".

Φωνή που επαναλαμβάνεται, θαρρείς υπνωτιστικά, δια μέσω των δεκαετιών, και το πλήθος, σαν αποχαυνωμένο, την ακούει, πάλι και πάλι και πάλι. Είναι εύκολο να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση, τάχα, πως τα ρεπορτάζ ποικίλουν, χρόνο με τον χρόνο, μέρα με τη μέρα, πως συνιστούν "απλά" μια "κάλυψη της αντικειμενικής πραγματικότητας", μία "αναμετάδοση των γεγονότων". Εύκολα κάποιος μπορεί να θέσει το ερώτημα: "μα αφού συμβαίνουν, να μη τα δείξει η TV;".

Τα φαινόμενα όμως απατούν. Μοιάζει, μα δεν είναι ζωντανή αναμετάδοση, ακόμα και αν δίνει τέτοια αίσθηση. Στην πραγματικότητα πρόκειται απλά για επανάληψη - γιατί, ξέρετε, τα σήριαλ που πουλάνε συμφέρει να τα μεταδίδουμε ξανά και ξανά και ξανά. Δεν είναι παρά μια κασέτα, που παίζει το ίδιο θέμα, συνέχεια, εδώ και πολλά χρόνια. Και θα συνεχίσει να το κάνει, όσο εμείς της δίνουμε σημασία - όσο την αναπαράγουμε.

Για δες. Το μολύβι αυτό που στρίβει την ξεχαρβαλωμένη ταινία της κασέτας που βλέπετε, στην αρχή του κειμένου, είναι το Μέσο. Και η ταινία που άγεται και φέρεται και δέχεται άκριτα ό,τι του σερβίρουν - είσαι εσύ. Εγώ. Είμαστε εμείς, όλοι.

"Το Μέσο είναι το Μήνυμα", έλεγε ο κοινωνιολόγος Ζαν Μποντριγιάρ. Η πραγματικότητα δεν αναμεταδίδεται "απλώς" από τα Μέσα - μα κατασκευάζεται, στα επιθυμητά πάντα καλούπια. Πρόκειται για ένα περίτεχνο μοντάζ: τι θα μπει, τι θα βγει, τι θα κοπεί, τι θα προβληθεί παραπάνω, σε ποιο σημείο θα γίνει το ζουμ και σε ποιo το fade out. Πρόκειται για την θεαματικότερη κινηματογραφική ταινία όλων.

Και αν απορείτε για τα πλήθη που ακόμα να ξυπνήσουν… και που θα συνεχίσουν να κοιμούνται για πολλή καιρό ακόμα… σκεφτείτε το εξής: δεν ξυπνούν, διότι απλά δεν γνωρίζουν πως κοιμούνται.

Και αν η φωνή παίζει συνέχεια στο repeat - τι σημασία έχει, από ένα σημείο και έπειτα. Οφείλουμε να παραδεχτούμε πως είναι βαθιά ελκυστική... Θα μπορούσαμε να αφεθούμε στον νανουριστικό ρυθμό της για πολλά, πολλά ακόμα χρόνια...

"Επεισόδια στα Εξάρχεια. Ζωντανή αναμετάδοση. Επεισόδια. Σπασμένα. Βία. Ταραξίες. Ζωντανή αναμετάδοση. Ζωντανή αναμετάδοση".

Η Πραγματικότητα των Εντυπώσεων...

~

(έργο του Renoir)

Μερικές φορές η ανεπτυγμένη νοημοσύνη και φαντασία μας, εκείνα τα στοιχεία δηλαδή που μας διαχωρίζουν από το απλό ζώο, κάνουν τα πράγματα χειρότερα για μας. Μπορεί να πλάθουμε υποθέσεις και σενάρια με τη σκέψη μας, τα οποία έχουν τόση βάση πάνω τους όσο τα σύννεφα στον ουρανό.

Πόσες και πόσες φορές δεν έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να διερωτόμαστε για την πραγματικότητα πίσω από τις πράξεις κάποιου? Για τον άνθρωπο πίσω από τη μάσκα. Για την κρυμμένη ουσία πέρα από τα φαινόμενα.

Μπορεί να γνωρίζουμε έναν άνθρωπο, μπορεί και να τον ζούμε για καιρό, και να αναζητούμε διαρκώς κάποια στοιχεία διαφορετικά από εκείνο που μας βγάζει. Να ψάχνουμε τον "αληθινό του εαυτό". Οι άνθρωποι είμαστε "πολύπλοκοι" σε τελική ανάλυση, σωστά? Μπορεί να βρίσκεσαι σε σχέση και να σε απογοητεύουν κάποιες πτυχές στον χαρακτήρα και στην συμπεριφορά του άλλου, ωστόσο να υποχωρείς και να κάνεις υπομονή, με την ελπίδα πως "μπορεί να αλλάξει κάποια στιγμή". Μπορεί να γνωρίζεις κάποιο άτομο και να σου μεταδίδει κάποια αρνητική αίσθηση, ωστόσο να σκέφτεσαι πως αυτό δεν είναι παρά μια "εντύπωση" και πως "η πραγματικότητα είναι διαφορετική". Μπορεί κάποιος να σου φέρεται με τρόπο τέτοιο που να σε στεναχωρεί, ωστόσο να του δίνεις ελαφρυντικά πάνω στη λογική πως "κατά βάθος" είναι εντάξει άτομο.

Και αν τελικά αντιδράσεις σε όσα σε χαλάνε, ο άλλος θα σου πει "δε με ξέρεις, μη με κριτικάρεις λοιπόν!"

Γιατί υπάρχει εκείνη η κρυμμένη "ουσία" του άλλου, σωστά? Η "πραγματική του πλευρά", την οποία εσύ "δε γνωρίζεις", ναι? Σε τελική ανάλυση, πρέπει κάποιον να τον "ζήσεις" πολύ καιρό για να καταλάβεις "τι άτομο είναι πραγματικά". Κάθε ένας από μας έχει έναν καλά κρυμμένο εαυτό μέσα του, και αυτόν τον εαυτό χρειάζεται να σκάψεις για να τον ανακαλύψεις, σα να είναι θαμμένος εκεί από καιρό.

Ωραία λοιπόν. Αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος.

Τώρα θα σας μιλήσω για την άλλη όψη.

Εκείνη που λέει πως ο "εαυτός" μας δεν συνιστά μια καλά κρυμμένη ουσία, κάπου εκεί στα άδυτα, σαν μια πλατωνικού τύπου Ιδέα που βρίσκεται αυθύπαρκτη κάπου εκεί στον ουρανό. Αντίθετα πρόκειται για κάτι αυτοδημιούργητο. Κάτι που εξελίσσεται. Κάτι που κατασκευάζουμε οι ίδιοι με τις επιλογές μας.

Αν ο άλλος φέρεται με έναν τρόπο που σε απογοητεύει ή σε ενοχλεί, μη ψάχνεις για κρυφές "ουσίες". Ο εαυτός του είναι οι πράξεις του. Αυτό που δείχνει, αυτό είναι. Το βλέπεις, με τα ίδια σου τα μάτια.

Ό,τι και να λέμε, για το πόσο πολύπλοκοι είμαστε οι άνθρωποι. Ό,τι και να λέμε. Οι αρχικές εντυπώσεις από μόνες τους δεν είναι ποτέ εντελώς παραπλανητικές. Μπορεί να μη μας δίνουν μια ξεκάθαρη εικόνα του άλλου, αλλά μια κατεύθυνση την παρέχουν. Μια χαρακτηριστική ιδέα. Από κει και πέρα στο χέρι μας είναι αν θα εμπιστευτούμε την αρχική εκείνη εντύπωση, ή αν θα επιλέξουμε να πλάσουμε σενάρια με τη φαντασία μας και να χαθούμε στη δίνη τους.

Γιατί μερικές φορές υπάρχουν μόνο τα φαινόμενα. Μερικές φορές υπάρχουν μόνο οι πράξεις και τα λόγια του άλλου απέναντι σου. Εκείνο που βλέπεις άμεσα. Μη ψάχνεις για κρυφές ουσίες και νοήματα πίσω από τις συμπεριφορές. Δεν υπάρχει λόγος να χάνεσαι σε λαβυρίνθους. Εμπιστέψου το ένστικτο σου, ό,τι πιο αρχέγονο και σοφό υπάρχει μέσα σου.

Κάποια πράγματα είναι απλά.

"Adolphe Monet reading in the Garden", έργο του Claude Monet

~