Η Ζωή στο Τετράγωνο Κουτί

ΣΕ ΒΛΕΠΩ. Ζεις κι εσύ στο Τετράγωνο Κουτί σου. Ένα κουτί γεμάτο καθησυχαστικές ευθείες και ασφαλείς γωνίες.

Ούτε που ξέρω πόσα χρόνια ζεις εκεί. Μάλλον δεν γνωρίζεις και ο ίδιος. Ίσως γεννήθηκες εκεί μέσα. Και νά που το Τετράγωνο Κουτί έγινε ο ορίζοντας όλης της ζωής σου.

Είναι ωραία να ζεις στο Τετράγωνο Κουτί. Ξέρεις πως υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός από τοίχους, ένα προσδιορισμένο νούμερο από γωνίες. Οι πλευρές του διαδέχονται με κανονικότητα η μία την άλλη. Υπάρχει μια αρχή, μια μέση, ένα τέλος. Τα περιγράμματα είναι σαφή, τα όρια ξεκάθαρα. Από νωρίς μαθαίνεις ποια είναι αυτά τα όρια – και προσαρμόζεσαι σ’ αυτά. Σαν τους κύβους που εφάπτονται ο ένας πάνω στον άλλο – ένας κύβος κι εσύ, προσαρμόζεσαι πάνω στους ομοίους σου και δημιουργείτε τετράγωνα κάστρα που υψώνουν τις επάλξεις τους στον ουρανό.

Κάστρα από κύβους – τετράγωνες αντιλήψεις, τετράγωνες πρακτικές, τετράγωνες συνήθειες. Κάστρα που ορθώνουν τείχη – και άντε να βγεις από αυτά μετά.

Μα είναι ωραία μες στο κάστρο. Είναι ωραία γιατί νιώθεις ασφάλεια. Εδώ δεν θα εισβάλλουν οι βάρβαροι. Εδώ η ζωή ακολουθεί την ομαλή κανονικότητά της.

Εδώ το πάνω είναι πάντα πάνω, το κάτω πάντα κάτω. Το αριστερά και δεξιά είναι σαφώς διαχωρισμένα. Η αλήθεια και το ψέμα, η ομορφιά και η ασχήμια, το καλό και το κακό – το καθένα έχει τον δικό του ξεχωριστό τοίχο και δεν μπλέκει το ένα με το άλλο.

Κι αν υπάρχει κόσμος έξω από το κάστρο, δεν έχει σημασία – για σένα ο κόσμος είναι εκείνος που χωρά στο Τετράγωνο Κουτί σου. Και μόνο αυτός.

Είναι ωραία να ζεις στο Τετράγωνο Κουτί. Εδώ η μέρα έχει ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα – ένα πρόγραμμα που αγαπά την επανάληψη. Εδώ οι κανόνες είναι δοσμένοι απ’ έξω μια για πάντα. Τους βρήκες πριν ακόμα γεννηθείς. Εδώ οι στόχοι είναι σαφείς και ορίζονται από τις νόρμες της κοινωνικής λειτουργικότητας. Σχολείο, σπουδές, δουλειά, σπίτι, παντρειά. Να τσουλάει η μηχανή, να μπαίνει ο παράς στον κουμπαρά, να γεμίζει το κασέ. Να συμπληρώνεις με πληθωρικά νούμερα τα βιογραφικά σου. Να πλασάρεις τον εαυτό σου. Να περνάς τη μισή μέρα στη δουλειά. Να μαζεύεις χρήματα για να κάνεις διακοπές. Να παρακολουθείς τις ειδήσεις. Να αγοράζεις ρούχα, αμάξια και ηλεκτρονικές συσκευές. Ν’ αγαπάς για να ξεχάσεις. Να ξεχάσεις ν’ αγαπάς.

Να μην έχεις ελεύθερο χρόνο – μα δεν έχει σημασία, μαζεύεις χρήματα για να κάνεις διακοπές. Αγοράζεις ρούχα, αμάξια και ηλεκτρονικές συσκευές.

Αγαπάς για να ξεχάσεις. Ξεχνάς να αγαπάς.

Και η ζωή περνά, ίδια κι απαράλλαχτη, στο Τετράγωνο Κουτί σου.

Να εκφέρεις άποψη – δεν έχει σημασία αν η τελευταία είναι δική σου, ή αν απλά αναπαράγεις κάτι που άκουσες αλλού. Σημασία έχει να φαίνεται πως έχεις άποψη. Δες, λοιπόν, παρά να υιοθετήσεις την άποψη που διάβασες στον Τοίχο του Τετράγωνου Κουτιού σου. Δες πόσο οριοθετημένη είναι, πόσο σαφής, πόσο ξεκάθαρη. Δεν έχεις παρά να την παπαγαλίσεις – και πόσο όμορφα θα νιώθεις τότε! Σκέψου πόσο όμορφα αισθάνθηκες την πρώτη φορά που, νέος, παπαγάλισες μια φράση απ’ τον Τοίχο του Τετράγωνου Κουτιού σου! Θυμήσου – ένιωθες πως είσαι κι εσύ πια ένας απ’ τους ενήλικες!

Για να μην αναφέρω το πρώτο σου αμάξι – την πρώτη σου γκόμενα – την πρώτη σου δουλειά – την πρώτη ψήφο στις εκλογές!

Τι από αυτά ήταν αληθινά επιλογή δική σου; Τι σημασία έχει. Φτάνει που πιστεύεις ο ίδιος πως ήταν επιλογή δική σου.

Και η ζωή περνά, ίδια κι απαράλλαχτη, στο Τετράγωνο Κουτί σου.

***

Και άσε εκείνον τον ενοχλητικό που ψιθυρίζει: φίλε, στη φύση δεν υπάρχουν ευθείες, δεν υπάρχουν τετράγωνα. Γι’ αυτό καλύτερα να το συνειδητοποιήσεις μόνος σου μια ώρα αρχύτερα – μπας και βγεις από το κάστρο, μπας και δεις τον κόσμο όπως είναι – σε όλη τη μεγαλοπρεπή του απεραντοσύνη.

Γιατί αλλιώς, ίσως ξυπνήσεις κάποιο πρωινό και σκεφτείς πως η ζωή στο Τετράγωνο Κουτί… δεν είναι παρά μια μετριότητα.

Θα κάνεις, λοιπόν, κάτι; – ή θα πεις, πάει, πέρασε κι αυτή!

Η Ομπρέλα και η Συνήθεια

Απ' το ημερολόγιο του κούνελου, Τετάρτη κάπου στο πρώτο δεκαήμερο του Απρίλη. Λίγες μέρες πριν το Πάσχα.

Ήταν ένα συννεφιασμένο πρωινό που μόνο άνοιξη δε θύμιζε. Είχα ξεμυτίσει απ' τη φωλιά μου και γύριζα εδώ κι εκεί, όταν παρατήρησα μια γυναίκα που περπατούσε κρατώντας ανοιγμένη πάνω απ' το κεφάλι της μια ομπρέλα. Όλα καλά ως εδώ, θα πει κάποιος. Το περίεργο της ιστορίας είναι όμως πως... δεν έβρεχε. Καθόλου. Εδώ και ώρα.

Η γυναίκα όμως δεν έδειχνε την οποιαδήποτε διάθεση να κλείσει την ομπρέλα. Με είδε να περνώ μπροστά της (χωρίς να κρατώ ομπρέλα ο ίδιος), ενδεχομένως να παρατήρησε πως γύρω της η βροχή είχε κοπάσει εδώ και μισή ώρα τουλάχιστον. Τα πεζοδρόμια ήταν στεγνά, ούτε ψιχάλα στον ουρανό - μα εκείνη κρατούσε σταθερά την ομπρέλα ανοιχτή. Και συνέχισε έτσι τον δρόμο της.

Ποιος ξέρει - ίσως φοβόταν μήπως της πέσει καμιά σταγόνα που ξέμεινε πάνω σε κανένα δέντρο.

***

Μεγάλη η δύναμη της συνήθειας τελικά - μεταξύ μας, αρκετοί το έχουμε πάθει αυτό. Σου έχει μείνει ανοιχτή η ομπρέλα στο χέρι, περπατάς, απορροφημένος στη σκέψη σου, που να καταλάβεις πως γύρω σου δε βρέχει. Αλλά με αφορμή εκείνο το περιστατικό με την ομπρέλα, ας πούμε δυο λόγια περί συνήθειας.

Η Συνήθεια είναι η δίδυμη αδερφή της Επανάληψης. Η μαμά τους λέγεται Σταθερότητα και η γιαγιά τους Ασφάλεια. Είναι μια αξιότιμη οικογένεια παλαιών αρχών.

Όλοι έχουμε τις μικρότερες ή μεγαλύτερες συνήθειές μας. Βασικό χαρακτηριστικό τους είναι η σταδιακή ενσωμάτωσή τους στην καθημερινότητά μας. Μας παρέχουν μια αίσθηση συνέχειας, συνοχής, ηρεμίας, σιγουριάς. Σταδιακά κάποιες απ' τις συνήθειές αυτές γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητάς μας.

Επαναλαμβάνουμε κάτι όταν το αγαπούμε. Και η επανάληψη συνδέεται με κάποια αίσθηση ψυχολογικής ασφάλειας. Κανένας δεν θα άντεχε να ζει κάθε μέρα ξεχωριστά απ' την προηγούμενη, χωρίς ένα ορισμένο άτυπο "πρόγραμμα", κάποιες σταθερές που επαναλαμβάνονται σε τακτική βάση. Η συνήθεια είναι απαραίτητη για την ψυχική μας ισορροπία.

***

Η Συνήθεια όμως έχει και μια στριμμένη δίδυμη αδερφή. Ονομάζεται Ρουτίνα. Η Ρουτίνα έχει κακές παρέες. Μεταξύ των φίλων της (μια κακόφημη συμμορία που κανείς δεν κάνει κέφι, μα έχουν άφθονες διασυνδέσεις), είναι η Σκουριά, η Μούχλα, η Ανία και η Παθητικότητα.

Και για δες - καθώς η Συνήθεια είναι δίδυμη με τη Ρουτίνα, μερικές φορές κοροϊδεύουν τον κόσμο που επιλέγει να τις φλερτάρει (είναι ελκυστικά κορίτσια, αμφότερα). Δίνεις ραντεβού με τη Συνήθεια, μα καταλήγεις να βγαίνεις με τη Ρουτίνα. Και άντε να βρεις τη διαφορά, έτσι όπως έχεις κολλήσει με την πάρτη της.

Πόσοι άραγε σήμερα διατηρούμε σχέσεις με τη μία και πόσοι με την άλλη; Και αν έχουμε εντάξει τη Ρουτίνα στη ζωή μας, πόσο εύκολο μας είναι να την αποτινάξουμε; Η Ρουτίνα και το κύκλωμά της δρουν υπογείως και εξαπλώνονται σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας – σκοπός της είναι να διατηρήσουν πάση θυσία την υπάρχουσα κοινωνική συνοχή, σκορπώντας υπνόσκονη στα μάτια σου. Η ενεργητική στάση και η αλλαγή συχνά είναι επίφοβη και ανησυχητική – μα αν βαριέσαι, ένα είναι βέβαιο: δεν ανησυχείς. Απλά κοιμάσαι και σκουριάζεις.

Συνέχισε λοιπόν να βαδίζεις με την ομπρέλα ανοιχτή και τα μάτια σου κλειστά. Ποιος ξέρει. Μπορεί να βρέξει πάλι.

***

…Κάπως έτσι λοιπόν είπα να ξεπροβάλλω πάλι απ’ τη φωλιά μου και να μπαρκάρω με το πειρατικό μου στα γνώριμα λημέρια του διαδικτύου. Η Κουνελοχώρα άνοιξε ξανά τις πόρτες στο λαγούμι της. Τον επόμενο καιρό θα μιλήσουμε για λογοτεχνία, θα προσθέσουμε ορισμένες δόσεις ιστορίας της τέχνης, μια τζούρα κινηματογράφου και κάποιες νότες μουσικής εδώ κι εκεί.

Εμπρός για νέες θάλασσες λοιπόν!