They Come Out When It's Dark - Ένα Αφιέρωμα στο Gothic {Part II}

~



(John Henry Fuseli - The Nightmare)

The World Changing...

Ο καιρός πέρασε. Οι αιώνες διαδέχτηκαν ο ένας τον άλλο. Η επιστήμη, θεμελιωμένη απο τον μηχανιστικό δυισμό του Καρτέσιου και οπλισμένη απο τον ενθουσιασμό του Μπέικον είχε κυρήξει τη θέληση της να "κυριαρχήσει ο άνθρωπος στη φύση". Απο την άλλη πλευρά, οι θρησκευτικοί πόλεμοι στην Ευρώπη έφτασαν στο αποκορύφωμα τους με τον Τριακονταετή Πόλεμο. Η νέα επιστημονική μέθοδος απο τη μία, η θρησκευτική μισαλλοδοξία απο την άλλη, για άλλη μια φορά ο άνθρωπος έδειχνε το αντιφατικό του πρόσωπο.

Το αποκορύφωμα όμως των αντιφάσεων έμελε να είναι το πέρασμα απο τον 18ο στον 19ο αιώνα. Με γέφυρα το σημαδιακό έτος 1789. Η Γαλλική Επανάσταση υπήρξε ο καταλύτης εκείνος που κυριολεκτικά άλλαξε το πρόσωπο του κόσμου, και συνιστά προοίμιο της εποχής που ζούμε. Κυριολεκτικά, όλη η σύγχρονη ιστορία δικαιωματικά αρχίζει απο κει. Ένας κόσμος κατέρρευσε οριστικά (μια πορεία σταδιακή ασφαλώς, που απλά τότε έφτασε στο αποκορύφωμα της) και ένας άλλος πήρε τη θέση του. Η Γαλλική Επανάσταση στιγμάτισε τον τρόπο σκέψης του ανθρώπου: τίποτα δε θα πρεπε να θεωρείται θεμελιωμένο και σταθερό μια για πάντα, τα πάντα είναι δυνατόν να υπόκεινται σε αμφισβήτηση.




(Delacroix - Liberty Leading the People)

Το ένα γεγονός υπήρξε η κοινωνική επανάσταση. Το άλλο ήταν η βιομηχανική επανάσταση. Ανεξάρτητα του κατά πόσο υπήρξε ένα γεγονός που συνέβη σταδιακά και όχι μια απότομη μετάβαση, η ουσία είναι πως η είσοδος της Μηχανής είχε μεταβάλλει μια για πάντα τη ζωή του ανθρώπου. Απο τη μία είχαμε την αισιοδοξία και τις υποσχέσεις ενός καλύτερου μέλλοντος. Απο την άλλη τον φόβο εξανδραποδισμού του ανθρώπου στη Μηχανή. Τον στείρο ορθολογισμό, την τεχνοκρατία, την εγκατάλειψη του συναισθήματος. Ποτέ άλλοτε δεν είχε νιώσει ο άνθρωπος τόσο δυνατός, τόσο υπεύθυνος για την χάραξη της μοίρας του, και ταυτόχρονα τόσο ασήμαντος μπροστά σε δυνάμεις πολύ ισχυρότερες απο τον ίδιο.








Σε αυτό το κλίμα γεννήθηκε ο Ρομαντισμός. Ένα κίνημα ιδεών, μια νέα μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης, μια ατομική αντίδραση στην επικράτηση της στείρας λογικής, μια εξέγερση των συναισθημάτων. Σα τη νύχτα που διαδέχεται τη μέρα, ο ρομαντισμός ξεπετάχτηκε σαν λάβα απο το ηφαίστειο του διαφωτισμού. Οι ρομαντικοί ήταν επαναστάτες, με τον δικό τους προσωπικό όμως τρόπο. Εμπνέονταν απο τις εξεγέρσεις των λαών, τις ιδέες της απελευθέρωσης, καθώς και απο την ανάδειξη των ανερχόμενων εθνών-κρατών.

(Theodore Gericault - The Raft of the Medusa)

Η Φύση επέστρεψε θριαμβευτικά στο προσκήνιο, όχι όμως ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης όπως την εννοούσε ο Διαφωτισμός. Η Φύση πλέον αποτελούσε το Μεγάλο, το Υψηλό, ο πρωταγωνιστής. Τα αισθήματα θαυμασμού όμως συχνά εναλλάσονταν με αισθήματα τρόμου. Όσο όμορφη ήταν η φύση, άλλο τόσο τρομακτική ήταν. Το Φως και το Σκοτάδι συνυπήρχαν μέσα της και ο άνθρωπος δε μπορούσε παρά να αφεθεί στο δέος που του προκαλούσε.

(τα έργα κάτω είναι των J.M.W. Turner και Gaspar David Friedrich)

The Marriage of Heaven and Hell

Η χρονιά είναι 1774 και ο Johann Wolfgang von Goethe δημοσιεύει το μυθιστόρημα του "Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου". Ο ήρωας του μυθιστορήματος είναι ένας ιδεαλιστής νεαρός που πηγαίνει κόντρα στις συμβατικότητες της εποχής του και εξέγειρεται απέναντι στην κυρίαρχη λογική της εποχής. Ο νεαρός αυτός γνωρίζει μια κοπέλα, τη Λόττε, η οποία ωστόσο είναι δεσμευμένη με άλλον. Ο παράφορος του έρωτας γι' αυτήν δεν έχει ευτυχή κατάληξη. Ο μυθιστορηματικός ήρωας Βέρθερος αυτοκτονεί και εγκαινιάζει με τον θάνατο του μια τεράστια σειρά απο μιμητές στην πραγματική ζωή. Ο κόσμος δε θα ήταν ποτέ ξανά ο ίδιος.






Η Γερμανία υπήρξε κοιτίδα του κινήματος του ρομαντισμού, το οποίο στη συνέχεια εξαπλώθηκε στις υπόλοιπες ευρωπαικές χώρες. Είχαμε λοιπόν τους γερμανούς φιλοσόφους Fichte και Schelling, την ποίηση του Friedrich Holderlin, τους Novalis και Ludwig Tieck. Στην Αγγλία ξεχωρίζει ο George Byron, γνωστός και απο την ανάμιξη του στην ελληνική επανάσταση, ο William Wordsworth, o Samuel Taylor Coleridge και το επικό του ποίημα "The Rime Of The Ancient Mariner"... Να αναφέρουμε επίσης τον σκοτεινό ρομαντικό Herman Melville και το έργο του "Moby Dick"... Στη Γαλλία το κίνημα συνδέθηκε με μορφές όπως ο Chateaubriand και ο Βίκτωρ Ουγκώ, του οποίου "Οι 'Αθλιοι" υπήρξαν η επιτομή του ρομαντικού μυθιστορήματος.

Στους "'Αθλιους", ή στην "Παναγία των Παρισίων", ο Ουγκώ μας παρουσιάζει μορφές που διέφεραν απο τις χαρακτηριστικές φιγούρες ηρώων. Δεν ήταν απαραίτητα όμορφοι, ούτε απαραίτητα ηρωικοί. Ο Κουασιμόδος υπήρξε μια γκροτέσκα φιγούρα, που παρέπεμπε στα τέρατα των μεγάλων καθεδρικών, ή σε ορισμένες μορφές στα έργα του Σαίξπηρ. Κι όμως, υπήρχε μια εσωτερική ομορφιά στον νέο αυτό τύπο ήρωα, που τον έκανε να ξεχωρίζει απο οτιδήποτε είχε παρουσιαστεί ως τότε. Ο ρομαντισμός αναζητούσε την ομορφιά σε μέρη απρόσιτα ως τότε, σε μέρη σκοτεινά και μυστικά. Το Άσχημο δεν εμφανιζόταν απλά ως το αναγκαίο συμπληρωματικό του Όμορφου, έτσι ώστε να καταδεικνύονται οι αντιθέσεις τους, όπως γινόταν στον Μεσαίωνα. Το όμορφο και το άσχημο παρουσιάζονταν πλέον να συμπλέκονται μεταξύ τους, να ενώνονται το ένα με το άλλο, σε έναν νεφελώδη δεσμό όπου δε ξεχώριζες που σταματάει η μία πλευρά και που ξεκινάει η άλλη... Η Κόλαση και ο Παράδεισος είχαν γίνει ένα.






Ο Μεσαίωνας επανήλθε στο προσκήνιο ως πηγή έμπνευσης. Ο θαυμασμός για τους μεγάλους καθεδρικούς ναούς είχε ήδη προκαλέσει μια επαναβίωση της γοτθικής αρχιτεκτονικής. Τα κάστρα, τα ερείπια, τα κειμήλια αλλότινων καιρών, τα παλιά "στοιχειωμένα" σπίτια, οι παλιές ιστορίες με τους ιππότες και τις κυράδες τους, μακρινοί και εξωτικοί πολιτισμοί, όλα ανακαλύπτονταν εκ νέου. To παρελθόν γραφόταν για άλλη μια φορά, με μια πένα που δεν έδινε τόση σημασία στην ακριβή ιστορική πραγματικότητα όσο στην κυρίαρχη αίσθηση που σου άφηνε. Θα μπορούσαμε να πούμε πως ο "μεσαιώνας" όπως τον έχουμε σήμερα στο νου μας, ως "εκείνη η ηρωική εποχή με τους τροβαδούρους, τους πολεμιστές, τα κάστρα, τις πριγκίπισες και τα τέρατα" είναι περισσότερο η φαντασίωση του μεσαίωνα όπως εκείνη αναβίωσε και αναδιαμορφώθηκε την περίοδο του ρομαντισμού, παρά ο μεσαίωνας όπως υπήρξε πραγματικά...

(Francesco Hayez - The Kiss)

Εδώ φυσικά ανήκει και η εμβάθυνση στους μύθους και τους θρύλους, το folklore, που καθιερώθηκε την περίοδο του ρομαντισμού. Σε λαούς με συγχυσμένη ως τότε εθνική ταυτότητα, όπως στους διασκορπισμένους σε κρατίδια γερμανικούς λαούς, η αναβίωση της μυθολογίας και η ένωση των λαικών δοξασιών σε ένα ενιαίο σύνολο συνέβαλε στην αίσθηση οτι ανήκουν όλοι στο ίδιο κοινωνικό πλαίσιο. Τα Παραμύθια των Αδερφών Γκριμ για παράδειγμα δεν είναι απλά μια συγκέντρωση όμορφων ιστοριών για παιδιά. Πολλά απο αυτά είναι ιδιαίτερα βίαια και σκοτεινά, ενώ βρίθουν απο συμβολισμούς και φιγούρες-αρχέτυπα (η Γριά, ο Πατέρας Βασιλιάς, η Μάγισσα, οι Νάνοι, κλπ). Οι θρύλοι για τον "χαμένο μεσαίωνα", τον βασιλιά Αρθούρο και τους ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης, τα πλάσματα των μύθων του βορρά όπως τα ξωτικά και τα τρολ, η αναβίωση των παγανιστικών αντιλήψεων και της βορειοευρωπαικής μυθολογίας, ή και η δημιουργία νέων έργων, εμπευσμένων απο αυτή (όπως το έπος της Kalevala) ανήκουν όλα στο ίδιο πλαίσιο...


Deep Within The Realm of the Shadow




Το πρώτο μυθιστόρημα που μπορούμε να πούμε πως είναι κατεξοχήν "γοτθικό" είναι "Το Κάστρο του Οτράντο" του Horace Walpole, που γράφτηκε πριν ακόμα καθιερωθεί το κίνημα του ρομαντισμού (και πριν γράψει ο Γκαίτε τον Βέρθερο), πίσω στα 1764. Απο τα σημαντικότερα έργα γοτθικού τρόμου πριν την έλευση του 19ου αιώνα υπήρξε και "Ο Μοναχός" του Matthew Gregory Lewis. Φτάνοντας πλέον στην καρδιά του ρομαντισμού, η μορφή του λόρδου Byron ενέπνευσε τον σχηματισμό του "βυρωνικού ήρωα", που αποτέλεσε και το κλασικό πρότυπο του ήρωα των γοτθικών ιστοριών.




Η κορύφωση του γοτθικού ρομαντισμού φτάνει όμως όχι με τον βυρωνικό ήρωα, αλλά με τον σχηματισμό των αντιπάλων του. Σε μια εποχή που το Κακό ξαφνικά φαντάζει περισσότερο γοητευτικό απο το καλό, κάνουν την εμφάνιση τους τα πλάσματα που έμελε να καθορίσουν απο κει και στο εξής τον πυρήνα του γοτθικού στυλ. Στα 1818 η Mary Shelley γράφει το "Frankenstein" και έναν χρόνο μετά ο John William Polidori αφήνει τη δική του μαύρη σφραγίδα με το "The Vampyre"...

Στο μεταξύ, ο συγγραφέας του "Βέρθερου" Γκαίτε είχε εγκαταλείψει το ρομαντικό κίνημα. Με τον "Faust" ωστόσο παραχωρεί ένα απο τα μεγαλύτερα έργα όλων των εποχών. Θα σταθώ σε δύο μόνο στοιχεία. Το ένα είναι η φιγούρα του Μεφιστοφελή. Ένας διάβολος με ανθρώπινη μορφή (αν και στην αρχή παρουσιάζεται ως σκύλος της κόλασης), γοητευτικός και πονηρός, και κυρίως, ανθρώπινος. Συγγραφείς όπως ο Ντοστογιέφσκυ ή ο Τόμαν Μαν στο μέλλον θα ακολουθούσαν το ίδιο παράδειγμα. Το δεύτερο είναι η περιγραφή της Νύχτας της Βαλπούργης. Βγαλμένη απο το σκοτεινό υποσυνείδητο του γερμανικού λαού, οι σκηνές των δαιμόνων, των τεράτων και των μαγισσών ανήκουν στις κορυφαίες - και πιο γοτθικές - αναμφίβολα στιγμές του βιβλίου...








(Luis Falero - Walpurgis Night)



Άξιο αναφοράς εδώ είναι και το έργο του Washington Irving "The Legend Of Sleepy Hollow", o γνωστός (απο την ταινία κυρίως) σε όλους μας "Ακέφαλος Καβαλάρης"...








Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα, λέει το περίφημο έργο του Francisco Goya, του μεγάλου αυτού ζωγράφου της εποχής του ρομαντισμού. Ο άνθρωπος είχε αφήσει πίσω του πια τα φώτα του Διαφωτισμού και έστρεφε το βλέμμα του βαθιά μες στο σκοτάδι. Το έργο του Goya είναι συχνά εφιαλτικό, παρανοικό, αλλά και βαθύτατα κριτικό απέναντι στην εποχή του. Εξίσου σκοτεινά υπήρξαν τα οράματα του William Blake, που αντλούσε την έμπνευση του απο τον Δάντη και τον John Milton. Ποιητής, ζωγράφος, οραματιστής, με το κλασικό του έργο "The Marriage of Heaven and Hell" προσέδωσε στην εποχή του το κυριότερο της χαρακτηριστικό. Δεν είχε πια σημασία το "καλό" ή το "κακό", αλλά ο συνδυασμός τους, ο οποίος διέπει τα πάντα...

(τα έργα κάτω των Goya και William Blake)











Το Τέρας, και η γοητεία του, είναι το σκοτεινό όραμα του 19ου αιώνα. Ο 20ος αιώνας έμελε να βγάλει το τέρας απο τη σκοτεινή φαντασία και να το κάνει ιστορική πραγματικότητα...



The Victorian Age


Σταδιακά μπαίνουμε στην βικτωριανή εποχή. Η γοτθική λογοτεχνία έχει πια καθιερωθεί, με πολλούς συγγραφείς να καταθέτουν το δικό τους πετραδάκι στην ανέγερση του μεγάλου γοτθικού οικοδομήματος - με τις αψίδες και τα στενόμακρα παράθυρα του. Σε περίοπτη θέση (και πάντα στις σκιές) του μεγάλου αυτού ναού δεσπόζει μια απο τις σπουδαιότερες φιγούρες στον χώρο της λογοτεχνίας. Ο λόγος για τον Edgar Allan Poe, στα έργα του οποίου η γοτθική τέχνη βρήκε τον βασικότερο της ίσως εκπρόσωπο.






Μικρες στην πλειοψηφία τους ιστορίες και ποιήματα, που συνέβαλαν τόσο στην εδραίωση της γοτθικής λογοτεχνίας όσο και του αστυνομικού διηγήματος. Τι να πούμε για σκοτεινά διαμάντια όπως "Η Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου", "Η Πτώση του Οίκου των Ώσερ", "Ο Μαύρος Γάτος", "Το Πηγάδι και το Εκκρεμές", η "Βερενίκη", η "Λιγεία" και φυσικά το κλασικό "Κοράκι". Ποτέ άλλοτε δεν είχαν συνδυαστεί τόσο αποτελεσματικά ο τρόμος, ο ρομαντισμός, το γκροτέσκο, το αστυνομικό μυστήριο το χιούμορ. Μοιραίες γυναίκες, η εμμονή του θανάτου, η αριστοκρατική παρακμή, ο διχασμός του εαυτού όπου δύσκολα διαχωρίζεται το καλό απο το κακό, η τρέλα, η αγάπη απέναντι στο μυστήριο και το εξωτικό (όπως η αρχαία Αίγυπτος, η μακρινή Ανατολή ή ο Μεσαίωνας), όλα συνυπάρχουν στο έργο του Πόε.









Κάπου κοντά συναντούμε και τη "γυναικεία" εκδοχή της γοτθικής λογοτεχνίας με τα "Ανεμοδαρμένα 'Υψη" της Emily Bronte και την "Jane Eyre" της αδερφής της, Charlotte Bronte. H γυναικεία τρέλα έρχεται να προστεθεί στο πάνθεον των αλλόκοτων, περιθωριακών συμπεριφορών που είχαν αποκτήσει πια πρωταγωνιστικό ρόλο.




Και φυσικά χρειάζεται οπωσδήποτε να αναφέρουμε το έργο του Καρόλου Ντίκενς, που αν και δε θα το πει κάποιος "γοτθικό", είχε πολλές επιρροές - ο ίδιος ο Ντίκενς εξάλλου διάβαζε πολλά γοτθικά μυθιστορήματα όταν ήταν μικρός και κατόρθωσε να εμποτίσει τα κείμενα του με την χαρακτηριστική τους ατμόσφαιρα... Εδώ που τα λέμε, έχει ποτέ υπάρξει καλύτερος συνδυασμός της γοτθικής αισθητικής με το πνεύμα των Χριστουγέννων απo το "A Christmas Carol"? Κάτι ήξερε ο Tim Burton περισσότερο απο έναν αιώνα μετά όταν έφτιαχνε τον "Χριστουγεννιάτικο Εφιάλτη" του, αναμειγνύοντας τον γοτθικό τρόμο του Halloween με τα Χριστούγεννα... Το "The Mystery of Edwin Drood" πάντως είναι το πιο κοντινό στο gothic έργο του Dickens...





Decadence of a New Age...


Την τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα η βιομηχανική επανάσταση έμπαινε στο δεύτερο της στάδιο, εκείνο του ηλεκτρισμού και η Μαζική Κοινωνία έκανε την εμφάνιση της. Έμβλημα της εποχής ο μεταλλικός Πύργος του Άιφελ, που τόσες αντιδράσεις είχε ξεσηκώσει τότε για την "ακαλαισθησία" του σε σχέση με ό,τι θεωρείτο όμορφο μέχρι τότε.

Απέναντι στις νέες μορφές τέχνης που έσπαγαν τους δεσμούς με τα καθιερωμένα, όπως ο ιμπρεσσιονισμός, ο πρώιμος εξπρεσσιονισμός του Βαν Γκογκ, ή τα παράξενα έργα του Σεζάν, υψώθηκε το τείχος των Προ-Ραφαηλιτών. Οι Προ-Ραφαηλίτες αναζητούσαν όπως οι ρομαντικοί την έμπνευση απο το παρελθόν, τόσο όσο αφορά τη θεματολογία, όσο και όσο αφορά την τεχνική. Τα έργα τους χαρακτηρίζονται απο μια βαθιά, σκοτεινή μελαγχολία, καθώς και απο τον συνδυασμό του φωτός με το σκοτάδι. Είναι μια ματιά σε αλλότινους καιρούς, μεταμορφωμένους απο τη ρομαντική φαντασία, ένα ταξίδι σε έναν τόπο που ποτέ δεν υπήρξε, ή αν υπήρξε χάθηκε για πάντα... Ήταν η δική τους απάντηση στους ραγδαίους ρυθμούς της εποχής τους.

(τα έργα των Rossetti και Waterhouse)










Σε γενικότερο φιλοσοφικό και πολιτισμικό επίπεδο κυριαρχεί πια η παρακμή. Όπως ο ευγενής εκείνος που είχε φτιάξει έναν πύργο για τον εαυτό του και μόνο, τον είχε γεμίσει με έργα της μακρινής ανατολής και πετράδια, και είχε απομονωθεί μέσα του σε βαθμό που να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, έτσι και πολλοί άνθρωποι τότε αναζητούσαν τη φυγή, φυγή απο μια πραγματικότητα που τους είχε απογοητεύσει. Τα "Άνθη του Κακού" του Baudelaire είχαν δείξει τον δρόμο. Το περιθωριακό ήταν ελκυστικό όσο ποτέ. Η φύση, απο αντικείμενο δέους κατά τον ρομαντισμό, είχε πια ξεπεραστεί και θεωρείτο κατώτερη σε σχέση με την τέχνη. Ο Oscar Wilde με το "Πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ" κήρυττε τις αξίες της τέχνης για την τέχνη και του αισθησιασμού. Έδειχνε όμως και ποιά μπορεί να είναι τα όρια τους, απο ηθική άποψη, καθιστώντας το έργο αυτό απο τα λογοτεχνικά διαμάντια όλων των εποχών.


Η αναβίωση του γοτθικού τερατόμορφου όντος την εποχή αυτή βρίσκει τους αντιπροσώπους της σε συγγραφείς όπως ο Robert Louis Stevenson και o Gaston Leroux. Ο πρώτος καταγράφει τον μύθο του "Δόκτωρος Τζέκυλ και Κύριου Χάιντ", όπου καταδεικνύεται για άλλη μια φορά η αδιάσπαστη ένωση - σε βαθμό ενός ατελείωτου διχασμού - ανάμεσα στο καλό και το κακό. Όπως και ο Φράνκενταιν, έτσι και η ιστορία του Τζέκυλ και Χάιντ επηρέασε όχι μόνο το γοτθικό στυλ αλλά και την ανερχόμενη επιστημονική φαντασία.







Ο δεύτερος γράφει στις αρχές του 20ου αιώνα το περίφημο "Φάντασμα της Όπερας". Για άλλη μια φορά στο επίκεντρο βρίσκεται ο καταδικασμένος έρωτας και η μοιραία φιγούρα του "κακού" - αλλά βαθύτατα ρομαντικού - αντιήρωα. Ο οποίος για άλλη μια φορά κατορθώνει να κλέψει την παράσταση απο όλους τους "καλούς" της ιστορίας. Το πλαίσιο αυτή τη φορά αλλάζει, παραμένοντας βαθύτατα γοτθικό όμως. Τι πιο ατμοσφαιρικό εξάλλου απο τις κατακόμβες και τα μπουντρούμια της παρισινής Όπερας, απ' όπου αντηχεί το πανέμορφο μα και τρομακτικό τραγούδι....


Ως αποκορύφωμα του γοτθικού λογοτεχνικού κινήματος δεσπόζει ο "Δράκουλας" του Bram Stoker. Ανάμεσα στο πρώτο έργο του είδους, το "The Vampyre", και στον "Δράκουλα" είχαν παρεμβληθεί δεκαετίες ζοφερών ιστοριών και μοιραίων ηρώων, ενώ η μυθολογία των vampires είχε φτάσει στην ωρίμανση της. Με τον Δράκουλα καθιερώθηκε μια για πάντα στις συνειδήσεις των ανθρώπων, όντας ένας απο τους κυρίαρχους μύθους της εποχής μας. Ο ερωτισμός του Δράκουλα, η κατάδειξη του ανθρώπινου παρελθόντος του, ακόμα και αυτή η ευαισθησία του, συνιστούν την αποθέωση του γοτθικού.







Κάποτε το κακό παρουσιαζόταν όπως ο Σατανάς στην Κόλαση, άσχημο, εξω-ανθρώπινο και απόμακρο. Με τον Milton έσπασε αυτή η παράδοση. Και στον 19ο αιώνα πια κατέρρευσε πλήρως. Το κακό ήταν πλέον πολύ περισσότερο ανθρώπινο παρά ποτέ. Και μάλιστα ερωτεύευται, πληγώνεται, μπορεί να έχει συναισθήματα. Τελικά όταν το Κακό αποκτά ανθρώπινα χαρακτηριστικά, είναι λιγότερο ή περισσότερο επικίνδυνο σε σχέση με πριν?

Με τον Δράκουλα καθιερώνεται και η Τρανσυλβανία ως ο τόπος διαμονής του και ένα απο τα κατεξοχήν "gothic" περιβάλλοντα που έχουν γίνει ποτέ. Μαζί με τα κάστρα και τις κατακόμβες. Και με αυτό λίγο πολύ έχουμε συνθέσει πλήρως πλέον το παζλ του γοτθικού κινήματος. Οι ρίζες είχαν μπει απο παλιά, το φυτό είχε μεγαλώσει και ανθίσει (με όμορφα, σκουρόχρωμα λουλούδια). Ο 20ος αιώνας θα μάζευε τους πλούσιους καρπούς αυτού του δέντρου.








Μπαίνοντας στη Μοντέρνα Εποχή...




Και φτάνουμε πλέον στη "σύγχρονη" εποχή... Εντάξει, όχι εντελώς σύγχρονη, αλλά είχαμε πλέον μπει στον 20ο αιώνα. Τα τέρατα πρωταγωνιστούσαν στη μεγάλη οθόνη και ο κόσμος συνέρεε ενθουσιασμένος στη νέα αυτή μορφή διασκέδασης, τον κινηματογράφο, για να τα απολαύσει. Ειδικά σε μια περίοδο κοινωνικής κρίσης, όπως η δεκαετία του '30, η θέα του τρομακτικού τέρατος στις - πρώτες τότε - ομιλούσες ταινίες πρέπει να ανακούφιζε τον κόσμο. "Δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι, είναι απλά ηθοποιοί". Το Κακό πλέον βρισκόταν πίσω απο το πανί.












Την ίδια περίοδο πολλοί συγγραφείς συνέχιζαν στο στυλ του γοτθικού μυθιστορήματος. Περιοδικά όπως το περίφημο Weird Tales αναδημοσίευαν κλασικές ιστορίες μεγάλων συγγραφέων του προηγούμενου αιώνα, καθώς και ιστορίες νέων συγγραφέων. Ένας απο αυτούς ήταν ο H.P. Lovecraft.

Το έργο του ήταν κάτι εντελώς καινούργιο ως τότε. Διατηρώντας απο τη μία το αίσθημα του μυστηρίου, τον χαρακτηριστικό τύπο ήρωα και τη γοτθική αισθητική που διέπνεε τη γοτθική λογοτεχνία, αλλά και εισάγοντας νέα στοιχεία, ο Lovecraft κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα νέο, δικό του σύμπαν. Το Κακό στον Λάβκραφτ δεν ήταν φανερό, ούτε συνδεόταν με κάποια μορφή τέρατος. Ή μάλλον, τα τέρατα του Λάβκραφτ δεν ήταν απλά τέρατα, αλλά σκοτεινές υποχθόνιες θεότητες, που ζουν σε αβυθομέτρητα βάθη απο αρχαιοτάτων χρόνων, μπροστά στις οποίες ο άνθρωπος είναι μια μικροσκοπική κουκίδα... Η γοτθική λογοτεχνία είχε βρει τον νέο μεγάλο της εκπρόσωπο.







Και με τον Λάβκραφτ τελειώνει το κύριο μέρος του ιστορικού αφιερώματος. Θα κάνω και μια αναφορά στη συνέχεια στη πιο σύγχρονη εποχή, με στοιχεία της gothic κουλτούρας στο παρόν μας, αλλά αυτό μετά το μουσικό αφιέρωμα, που ακολουθεί.

Επίσης, είναι πιθανό να παρεμβάλλω ανάμεσα στο αφιέρωμα και μια ανάρτηση γύρω απο την επικαιρότητα. Είμαστε και σε προεκλογική περίοδο βλέπετε, ένα μικρό σχόλιο μάλλον θα το κάνουμε και μεις... Ωστόσο μου πέρασε απο το νου το ενδεχόμενο να έβαζα εικόνες των πολιτικών - έστω και χιουμοριστικές - ανάμεσα στο gothic αφιέρωμα και ανατρίχιασα. Απέδιωξα τη σκέψη μονομιάς. Δεν υπάρχει περίπτωση να μπει η φάτσα κανενός, ακόμα και ονόματα αμφιβάλλω αν θα αναφέρω! Σε τελική ανάλυση, τόσα και τόσα blogs σχολιάζουν την επικαιρότητα (και καλά κάνουν και τα παρακολουθούμε), ας μη κάνω και γω το ίδιο. Δε θα χαλάσω την αισθητική του blog για κανέναν.

Το goth αφιέρωμα συνεχίζεται λοιπόν. Το καλύτερο μέρος (η μουσική!) είναι μπροστά!!!






~

They Come Out When It's Dark - Ένα Αφιέρωμα στο Gothic {Part I}

~

Αν τα sixties ήταν η εποχή του φωτός, της αμφισβήτησης και της πρότασης του καινούργιου, του εναλλακτικού, τα eighties σίγουρα υπήρξαν μια εποχή παρακμής. Οι hippies είχαν πια μετατραπεί σε yuppies, τα όνειρα της κοινωνικής αλλαγής σε φιλοδοξίες κοινωνικής ανέλιξης. Το glam είχε γίνει κιτς, η μουσική είχε ενταχτεί σε μεγάλο βαθμό στη show biz, o κινηματογράφος βάδιζε στη σκιά των εντυπωσιακών υπερπαραγωγών του Hollywοοd. Η κατάπτωση των κοινωνικών ιδανικών είχε αντικατασταθεί απο μια φυγή προς μια ατελείωτη εσωτερικότητα, η συλλογικότητα είχε παραχωρήσει τη θέση της στον ατομικισμό. Ο κόσμος αναζητά τη φυγή σε βιβλία και ταινίες απόδρασης, τις οποίες μπορεί εξάλλου να απολαύσει και απο την ησυχία του σπιτιού του, καθώς έχουμε περάσει πια στην εποχή του video.

Ας υποθέσουμε πως η κοινωνία είναι δέντρο. Στη σκιά λοιπόν αυτού του δέντρου σε περιόδους όπως αυτή φυτρώνουν παράξενα φυτά. Έχουν μεγάλα φυλλώματα και είναι γεμάτα αγκάθια. Μαύρα λουλούδια ξεπετάγονται απο δω κι απο κει, που φαίνεται να αντλούν το αναγκαίο για κείνα φως απο τη σελήνη, όχι απο τον ήλιο. Δείχνουν παράξενα και εκφοβιστικά, αλλά είναι και όμορφα ταυτόχρονα. Ο ήχος του ανέμου, όπως διαπερνά ανάμεσα τους, φαντάζει σαν στοιχειωμένο εμβατήριο. Το αργό, επαναλαμβανόμενο, υπνωτιστικό λύγισμα των φυλλωμάτων θυμίζει αράχνη που υφαίνει τον ιστό της. Τα σκουρόχρωμα άνθη που υψώνονται προς τη σελήνη μοιάζουν με δείκτες παλιού ρολογιού που δείχνει μεσάνυχτα.

Το φυτό αυτό είναι το gothic, η κοινωνική κατάπτωση είναι ο ήλιος που έχει δύσει, η φυγή προς το αλλότριο είναι το βλέμμα στη σελήνη, οι νυχτερίδες που γυρνάνε σα φαντάσματα γύρω απο το χλωμό του φως είναι τα παιδιά του.

Τα Παιδιά της Νύχτας

Οι όχι τόσο μικροί αναγνώστες μπορεί να θυμόσαστε μια απίστευτα καλτ ταινία των eighties, που θέμα της είχε την μετακόμιση ενός νέου με την οικογένεια του σε μια νέα πόλη. Άγνωστος μεταξύ αγνώστων, ο νέος προσπαθεί να εγκλιματιστεί, και στην πορεία έρχεται σε επαφή με μια συμμορία. Ανάμεσα τους γνωρίζει και μια κοπέλα που του αρέσει. Ο νέος σταδιακά γίνεται μέλος της συμμορίας, στην πορεία όμως διαπιστώνει πως τα πράγματα δεν ήταν όπως φαίνονταν. Η συμμορία στην ουσία δεν είναι παρά βαμπίρ, πλάσματα της νύχτας που τρέφονται με αίμα, νεαροί βρυκόλακες.






Η ταινία φυσικά δεν είναι άλλη απο το "The Lost Boys", και όσοι την είχατε δει πολύ μικροί όπως εγώ καταλαβαίνετε. Πιστεύω αντικατοπτρίζει πλήρως το αίσθημα της εποχής, και ας ήταν μια ταινία τρόμου και φαντασίας στην ουσία. Ένας απο τους λόγους φυσικά που μου είχε μείνει η ταινία αυτή (πέραν των τρομακτικών για την ηλικία που ήμουν σκηνών των παιδιών-βρυκολάκων) ήταν και το soundtrack, στο οποίο ξεχώριζε η διασκευή στο "People Are Strange" απο τους Echo and the Bunnymen. Υπήρξε στην ουσία η πρώτη μου επαφή με τραγούδι των Doors (το "Αποκάλυψη Τώρα" θα ακολουθούσε). Και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο, μια που ο Jim Morrison υπήρξε ένας απο τους προπάτορες του goth κινήματος των eighties. Αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε στη συνέχεια. :)

Πάμε λοιπόν σε ένα μικρό ταξίδι στον χρόνο. Θα συναντήσουμε βάρβαρους λαούς και σκοτεινούς ναούς, καθώς και τις ρίζες του gothic.

The roots of all darkness

Ο όρος "γοτθικός" στην ουσία είχε αρνητικά νοήματα ήδη απο την πρώτη του εμφάνιση. Όπως είναι γνωστό οι original Γότθοι υπήρξαν τα γερμανικά εκείνα φύλα που κατέκλυσαν τον ευρωπαικό χώρο στα ύστερα χρόνια της Ρωμαικής Αυτοκρατορίας. Την εποχή της παρακμής. Ο πολιτισμός των Ρωμαίων δεν ήταν αρκετός για να συγκρατήσει τους ασυγκράτητους εκείνους "βάρβαρους", οι οποίοι συνέτειναν τελικά στην οριστική του διάλυση. Οι λαοί αυτοί στην πορεία εγκαταστάθηκαν σε μόνιμα μέρη, εκχριστιανίστηκαν, εντάχτηκαν στα υπάρχοντα αυτοκρατορικά πλαίσια ή δημιούργησαν νέα δικά τους και συνιστούν τους προγόνους πολλών απο τους σύγχρονους Ευρωπαίους.Βρίσκετε λοιπόν εσείς κάποια ομοιότητα ανάμεσα στον Αλάριχο, αρχηγό των Βησιγότθων, και στον προσφιλή γότθο της εικόνας δεξιά? Ο οποίος φυσικά δεν είναι άλλος απο τον Sean Brennan των London After Midnight. :)
















Σίγουρα πάντως θα ρέει ακόμα στους βορειοευρωπαίους απόγονους των γερμανικών φύλων λίγο αίμα των βησιγότθων και των οστρογότθων. Κάποιο γονίδιο του Θεοδώριχου έστω βρε παιδί μου, του Οστρογότθου. Δεν εξηγείται αλλιώς η τόση ανάπτυξη που γνωρίζει διαχρονικά το gothic εκεί. Και μην ακούσω τίποτα για τον "καιρό" ε, πως τάχα αυτός είναι που επηρεάζει τη διάθεση και τα λοιπά. Γιατί αν ήταν έτσι δε θα γνώριζε τόση ανάπτυξη στην Ελλάδα (με το ωραίο της μεσογειακό κλίμα) οτιδήποτε μίζερο και σκατόψυχο στη μουσική, είτε μιλάμε για "ροκ", είτε για "λαικό", είτε για "έντεχνο". Οι Έλληνες κολλάνε στη μιζέρια σα τη μύγα στη λάμπα. Ίσως βέβαια ρέει και στις δικές μας φλέβες λίγο αίμα γότθων - είχαν γίνει εξάλλου πολλές προσμίξεις εκείνη την εποχή. Επειδή όμως βγαίνουμε εκτός θέματος και χάνουμε τη σοβαρότητα μας (και φυσικά το goth αυτό καθεαυτό δεν έχει σχέση με μιζέριες), ας κλείσουμε εδώ αυτήν τη μικρή παρένθεση. :P

Με τους Γότθους (και τα υπόλοιπα γερμανικά φύλα) αναβίωσε η παλιός διαχωρισμος ανάμεσα στους "πολιτισμένους" και τους "βάρβαρους". Απο τη μία οι κατακτήσεις του πολιτισμού, ο ορθός λόγος, η τάξη, η ασφάλεια. Και απο την άλλη εκείνο που σαν κύμα ορμητικό πάει να διαλύσει σαν πύργους στην άμμο ό,τι έγινε μέσα σε διάστημα αιώνων - και ο τρόμος μήπως φανερωθεί πως οι κατακτήσεις του πολιτισμού υπήρξαν όντως κάστρα στην άμμο, και τίποτα περισσότερο. Για τους Ρωμαίους οι Γότθοι συμβόλιζαν το αντίστοιχο του σκοτεινού υποσυνείδητου ενός ευηπόληπτου και "καθωσπρέπει" ανθρώπου: την επικράτηση του πάθους πάνω στη λογική, την κυριαρχία των τυφλών ενστίκτων, τη μετατροπή του ανθρώπου σε ζώο. Συμβόλιζαν ό,τι ήθελαν οι ίδιοι να αρνηθούν μέσα τους. Την παρακμή τους, τη διαφθορά τους, το γεγονός πως τα θεμέλια εκείνου του κάστρου ήταν πια σαθρά. Η Ρωμαική Αυτοκατορία έπεσε όχι μόνο εκ των έξω, αλλά και απο το εσωτερικό της, απο την ίδια της την παρακμή. Ό,τι ανεβαίνει πρέπει κάποια στιγμή να κατέβει.

Το τραύμα όμως παρέμεινε και μαζί με αυτό ο διαχωρισμός σε βάρβαρους και πολιτισμένους. Ολόκληρη η περίοδος χιλίων περίπου χρόνων ανάμεσα στην πρώιμη φεουδαρχία και τις τελευταίες Σταυροφορίες ονομάστηκε εκ των υστέρων "Μεσαίωνας", ή "Σκοτεινά Χρόνια", θέλοντας έτσι να τα διαχωρίσουν απο την μετέπειτα περίοδο της Αναγέννησης, όταν επαναβίωσε ο αρχαίος πολιτισμός και τα ιδανικά του. Αντίστοιχα, αποκάλεσαν "γοτθική" την τέχνη του ύστερου Μεσαίωνα, υψώνοντας έτσι διαχωριστικό φράγμα ανάμεσα σε αυτήν και την τέχνη της εποχής τους. Ο όρος "γοτθικός" είχε αρνητική σημασία και ταυτιζόταν με το βάρβαρο, σε αντίθεση με την "ευγενή" τέχνη της Αναγέννησης.

Γοτθική Τέχνη του Μεσαίωνα - Μεγαλείο και Συμβολισμοί

Κρίνοντας φυσικά πέρα απο ορολογίες και νοηματοδοτήσεις τα έργα της γοτθικής τέχνης του Μεσαίωνα, δε μπορούμε παρά να μιλάμε για αριστουργήματα. Στο κέντρο όλων φυσικά βρίσκονται οι μεγαλοπρεπείς καθεδρικοί ναοί, το απαύγμασμα της γοτθικής τέχνης, που εξάπτουν όσο τίποτα άλλο τη φαντασία. Δε θα σταθώ στην ιδιαιτερότητα της αρχιτεκτονικής τους, στις χαρακτηριστικές οξυκόρυφες αψίδες, τις διακλαδωτές δικτυώσεις, τα βιτρό. Το κάτω βίντεο το τράβηξα πέρισυ, ενώ είχα επισκεφτεί την περίφημη Notre Dame στο Παρίσι. Θέλω απλά να τονίσω το συναίσθημα που σου δημιουργείται όταν μπαίνεις σε έναν τέτοιο ναό, όταν αντικρίζεις τους πελώριους πυλώνες που φτάνουν ως την κορυφή, λες και αγγίζουν τον ουρανό, ενώ παράλληλα αντηχεί το εκκλησιαστικό όργανο και οι ψαλμωδίες, που περιλούζουν τον χώρο σαν μουσική αγγέλων.







Μπορούμε να φανταστούμε τι σημασία αποκτούσαν τα θεόρατα αυτά κτίρια για τους απλούς ανθρώπους της εποχής. Η ζωή τους ήταν χωρισμένη ανάμεσα στην τοπική Εκκλησία απο τη μία, και τα χωράφια απο την άλλη, εν μέσω πολέμων, κακουχιών και επιδρομών. Οι καθεδρικοί ναοί υπήρξαν κάτι πρωτόγνωρο για κείνους, ήταν η ζωντανή απόδειξη του μεγαλείου του Θεού και της θεόπνευστης τάξης. Σε μια θεοκεντρική εποχή, όπου ο άνθρωπος βρισκόταν στο Κέντρο του κόσμου και ο Θεός ο εγγυητής της αιώνιας Τάξης και Αρμονίας του, οι ναοί αυτοί φάνταζαν σαν Γέφυρες προς τον Ουρανό.

Ακόμα μεγαλύτερη είναι η αίσθηση σίγουρα όταν κανείς επισκέπτεται έναν καθεδρικό ναό τη νύχτα. Έναν ναό στον οποίο η λειτουργία θα έχει απο ώρα τελειώσει, τα κεριά θα έχουν σβήσει, και το μόνο φως είναι εκείνο της σελήνης, όπως εκείνο θα εισρέει απο τα στενά παράθυρα και απο τα πολύχρωμα βιτρό, γεμίζοντας τον χώρο με σκιές. Πολύ θα ήθελα να περάσω ένα βράδυ σε έναν τέτοιο ναό. Να γυρίσω τους διαδρόμους και να ανέβω τις στενές του σκάλες ως το καμπαναριό, απ' όπου και θα ατενίζω τη θέα απο ψηλά.







Χαρακτηριστικά φυσικά των καθεδρικών ναών είναι και τα τέρατα, που κρέμονται σα νυχτερίδες απο τις προεξοχές του, ή ξεπετάγονται σαν φίδια πίσω απο τα γλυπτά των αγίων. Ο Άγιος Αυγουστίνος υποστήριζε πως δεν υπάρχει Κακό στον κόσμο. Τα πάντα είναι μέρος του έργου του Κυρίου, τα πάντα υπάρχουν για να αναδείξουν το μεγαλείο του δημιουργήματος Του. Ακόμα και το τερατώδες, το δαιμονικό, το αποκρουστικό, είναι αναγκαίο στον κόσμο, καθώς πλάι του ακτινοβολεί ακόμα πιο έντονα το όμορφο και το αγαθό. Το Άσχημο υπάρχει για να αναδεικνύει το Όμορφο, δρα συμπληρωματικά σ' αυτό, σαν τις σκιές οι οποίες προσδίδουν υφή και βάθος σε μια επιφάνεια. Γι' αυτό λοιπόν οι καθεδρικοί ναοί βρίθουν απο πλήθος τεράτων, που παρελαύνουν κι αυτά στον ίδιο Αιώνιο Χορό, όπως τα μαύρα πιόνια στην σκακιέρα.













Ο Μεσαίωνας έβλεπε τα πάντα μέσα απο συμβολισμούς. Η ζωή ήταν πολύ σύντομη εξάλλου για εναλλακτικές ερμηνείες. Τα πολύχρωμα γοτθικά βιτρό είχαν τους δικούς τους συμβολισμούς, ενταγμένους στην κοσμοθεωρία της σύνδεσης του Ουράνιο με το Επίγειο. Τα έντονα χρώματα (έντονο κόκκινο, έντονο μπλε, κλπ) θεωρείτο πως ήταν ανώτερα, γι' αυτό και στην τέχνη της εποχής χρησιμοποιούνται αυτούσια, χωρίς προσμίξεις, ενώ το φως φαίνεται λες και πηγάζει απο μέσα τους.

Η λαμπρότητα του φωτός, όπως εκείνη διαχέεται μέσα απο τα βιτρό, ή τα στολίδια της εποχής, και φιλτράρεται απο τα χρώματα τους, ταυτιζόταν με το Υψηλό και το Ανώτερο, με την αληθινή Ομορφιά. Δεν είναι τυχαίο οτι οι άρχοντες της εποχής ντύνονταν σε λαμπρές, πολύχρωμες ενδυμασίες, ενώ η μάζα των αγροτών περιοριζόταν σε ξεθωριασμένα και μουντά χρώματα.







Χαρακτηριστικά της γοτθικής τέχνης υπήρξαν εξάλλου και τα χειρόγραφα, που αναπτύχθηκαν κυρίως στην Γαλλία. Περίτεχνα, διακοσμημένα με τα χαρακτηριστικά τους γράμματα και πολύχρωμες εικόνες, συχνά αφηγούνταν κάποια ιστορία. Όπως αντιπροσωπευτική είναι και η ζωγραφική της περιόδου (πριν την Αναγέννηση) που ονομάστηκε διεθνής γοτθικός ρυθμός. Τα θρησκευτικά θέματα μερικές φορές εναλλάσσονται με κοσμικά, όπως η καθημερινότητα των αρχόντων και των χωριάτων. Πίσω όμως απο αυτή την φαινομενική καθημερινή σκηνή, η τέχνη βρίθει πάλι απο συμβολισμούς. Παρουσιάζεται συνεχώς η αέναη σύνδεση της επίγειας σφαίρας με την ουράνια, σαν οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Στο τέλος, τα πάντα αποτελούσαν μια αλληγορία.

Απο την Κόλαση του Δάντη στην Αποκάλυψη του Μπος

Στα χρόνια του Μεσαίωνα γράφτηκε επίσης ένα απο τα έργα που άσκησαν τη δική τους διαχρονική επιρροή στο ασυνείδητο και τη φαντασία των μεταγενέστερων.

Μες στα μισά του δρόμου της ζωής
Σε δάσος βρέθηκα σκοτεινιασμένο...

Κάπως έτσι ξεκινάει η "Θεία Κωμωδία" του Δάντη, ένα απο τα λογοτεχνικά κειμήλια όλων των εποχών. Το "Καθαρτήριο" και ο "Παράδεισος" αντίστοιχα περιγράφουν πλήρως το αίσθημα του δέους και της λαμπρότητας του Φωτός, όπως περιγράψαμε πάνω. Ωστόσο το πρώτο μέρος της τριλογίας, η "Κόλαση" ήταν εκείνο που άφησε ίσως εντονότερα τα σημάδια του στο ανθρώπινο υποσυνείδητο και έξαψε όσο ελάχιστα την ποιητική φαντασία, και αιώνες μετά. Τα Θανάσιμα Αμαρτήματα, τα βασανιστήρια, οι Κύκλοι της Κολάσεως, με τον Σατανά τον ίδιο να βρίσκεται στο κέντρο της, καταπίνοντας μέσα στο βάραθρο του στόματος του τους αμαρτωλούς. Τα έργα πάνω είναι του Gustave Dore και κάτω του Fra Angelico.






Σκοτεινή, πρώιμα σουρεαλιστική, συμβολική, αποκαλυπτική, νοσηρή, και πάνω απ' όλα γοτθική είναι και η αίσθηση που μεταδίδεται απο τα έργα του Ιερώνυμου Μπος, ο οποίος αν και έδρασε στα χρόνια της Αναγέννησης, φαντάζει πέρα απο την εποχή του, όσο λίγοι. Υπάρχει αυτή η ίδια σκοτεινή αίσθηση που συναντούμε στα γοτθικά έργα τέχνης του Μεσαίωνα, της αισθητικής των οποίων ίσως αποτέλεσε και το αποκορύφωμα. Συναντούμε και εδώ τις άγιες, μακάριες, αγγελικές μορφές, όπως και το πλήθος των τεράτων που διακοσμούσαν τους γοτθικούς ναούς και τα μεσαιωνικά χειρόγραφα. Εδώ όμως η θρησκευτική εμμονή είναι ακόμα πιο ένονη, το δαιμονικό στοιχείο έχει γίνει ακόμα πιο εφιαλτικό, φαντάζει λες και είναι βγαλμένο απο τα πιο τρελά όνειρα.

Απελευθέρωση ή Βαρύτερα Δεσμά?

Σταδιακά το βαρύ, σκοτεινό πέπλο του Μεσαίωνα υποχώρησε, και τη θέση του πήρε το ανάλαφρο δροσερό πέπλο της Αναγέννησης. Ο θεοκεντρισμός έδωσε τη θέση του στον ανθρωποκεντρισμό, ενώ η φύση επανήλθε θριαμβευτικά στο προσκήνιο. Αναβίωσαν οι παγανιστικές ενασχολήσεις και η φιλοσοφία των αλχημιστών τόνιζε την ενότητα ανθρώπου-φύσης-θεού με τον κόσμο, ο οποίος συνιστά έναν ζωντανό οργανισμό, γραμμένος σε μια μυστική γλώσσα που μπορούμε ωστόσο να ανακαλύψουμε. Την ίδια όμως εποχή δυνάμωνε όλο και περισσότερο η Ιερή Εξέταση και ο θρησκευτικός φανατισμός (ειδικά μετά την εμφάνιση του προτεσταντισμού).


Χαρακτηριστικό ήταν το κυνήγι των μαγισσών, που έφτασε στο απόγειο του μεταξύ 16ου και 18ου αιώνα στις προτεσταντικές χώρες. Ήδη απο τον Μεσαίωνα γινόταν λόγος για τις σκοτεινές τελετές των γυναικών που θεωρείτο πως εξασκούσαν μαγγανείες, ή για το περίφημο Sabbath, τη μάζωξη στην οποία λεγόταν πως οι μάγισσες επιδίδονταν σε μαύρες πρακτικές και αχαλίνωτα όργια με τον Διάβολο.

Με το κυνήγι των μαγισσών η κοινωνία της εποχής φανέρωνε τον βαθύ της φόβο απέναντι στο διαφορετικό και το ξένο, κατά κύριο λόγο εξαιτίας της ανατρεπτικής δύναμης που έφερνε αυτό μαζί του. Κάτι αντίστοιχο με λίγα λόγια με τον φόβο των Ρωμαίων απέναντι στους Γότθους επιδρομείς. Η μάγισσα συμβόλιζε την απελευθερωμένη γυναίκα, καθώς και τον αμφισβητία της κυρίαρχης (θρησκευτικής και κοινωνικής) τάξης πραγμάτων. Συχνά δεν ήταν παρά αποδιοπομπαίος τράγος, όπως τόσο συχνά συμβαίνει με τους ανθρώπους που αναζητούν τις ρίζες των προβλημάτων τους σε οτιδήποτε φαντάζει ξένο και αλλότριο. Το δε σκουπόξυλο που καβαλούσε δεν ήταν παρά ένα φαλλικό σύμβολο. Συχνά οι πραγματικές μάγισσες δεν ήταν παρά ακίνδυνες γριούλες που θεωρούσαν πως ασκούσαν μαγεία, ή γυναίκες που είχαν τολμήσει να πάνε κόντρα σε κάποιο καθεστημένο. Το έργο πάνω είναι του Goya.

Αλλά η κοινωνία δεν ήταν ανεκτική με οτιδήποτε πήγαινε κόντρα στο κοινωνικό (και υπερουράνιο) στερέωμα που με τόσο κόπο είχε κατασκευάσει μέσα στους αιώνες. Ο φιλόσοφος Giordano Bruno είχε καταδικαστεί σε θάνατο στην πυρά επειδή υποστήριξε πως ο ήλιος είναι ένας απο τους άπειρους που υπάρχουν στο σύμπαν. Ο κίνδυνος να πάθει το ίδιο ο Γαλιλαίος, λόγω της υποστήριξης του ηλιοκεντρικού συστήματος, είναι γνωστός. Σε γενικές γραμμές η περίοδος αυτή σχετίζεται με το θέμα μας όχι για λόγους καλλιτεχνικούς, αλλά για λόγους ιδεολογικούς. Το σύγχρονο gothic κίνημα πέρα απο μια βαθειά αντιπάθεια απέναντι στον χριστιανισμό, χαρακτηρίζεται συχνά και απο ένα έντονο ενδιαφέρον απέναντι στις παγανιστικές αντιλήψεις, τη μυθολογία και τους θρύλους του folklore, όπως εκείνοι μάλιστα θα αναβίωναν τον 19ο αιώνα, και στους οποίους θα επανέλθουμε.

Δύο σημαντικές φιγούρες στο θέατρο του μεσονυκτίου

Πριν όμως διασχίσουμε τους αιώνες και φτάσουμε στην εποχή της αναβίωσης του gothic, τον 19ο αιώνα, χρειάζεται να κάνουμε μια τελευταία στάση σε δύο μορφές που σημάδεψαν με τη σειρά τους το ανθρώπινο υποσυνείδητο. Ο πρώτος δεν είναι άλλος απο τον Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ένας απο τους σημαντικότερους και επιδραστικότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς όλων των εποχών. Τα έργα του χαρακτηρίζονται απο εκείνο το ίδιο σκοτεινό αίσθημα που συναντάει κανείς στα κείμενα των ρομαντικών του 19ου αιώνα. Υπάρχει μια γοτθική μεσαιωνική ατμόσφαιρα διάχυτη στα κείμενα του, τα οποία δεν είναι τυχαίο εξάλλου πως αναφέρονται σε αλλότινους καιρούς, περιγράφοντας τραγικές ιστορίες αυλικών και περιθωριακών, αγάπης και μίσους. Οι αντιθέσεις συνυπάρχουν στο έργο του, το φως μαζί με το σκοτάδι, ενώ η ομορφιά αποκτά συχνά τραγικές διαστάσεις. Να θυμήσουμε εδώ για παράδειγμα τις μάγισσες στο Macbeth, ή τη νεκρή Ophelia που πλέει πάνω στο ποτάμι... (εδώ ο πίνακας "Ophelia" του Millais)







Ο δεύτερος συγγραφέας που πρέπει να αναφέρουμε είναι ο - επίσης άγγλος - John Milton και το περίφημο ποίημα του "Paradise Lost" που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1667. Δε το έχω διαβάσει ακόμα, επομένως δε μπορώ να εκφέρω άποψη, είναι γεγονός όμως πως ανήκει στα κειμήλια της αγγλικής λογοτεχνίας. Ποτέ άλλοτε ο Διάβολος δεν είχε παρουσιαστεί με τον τρόπο που τον παρουσίαζε ο Μίλτον. Όχι ως ένα φριχτό και απαίσιο τέρας, που η ασχήμια του έρχεται σε αντίθεση με τα όμορφα πλάσματα του Θεού, αλλά ως ένας νάρκισσος έκπτωτος άγγελος που βάζει σε πειρασμό τους πρωτόπλαστους... Ο πίνακας κάτω ανήκει στον Willam Blake.







Ακολουθεί το δεύτερο μέρος του αφιερώματος, με την εξέλιξη και εδραίωση της σύγχρονης γοτθικής τέχνης, όπως διαμορφώθηκε μέσα απο τον ρομαντισμό και τα τέλη του 19ου αιώνα, ως τον 20ο αιώνα. Στο τρίτο μέρος και τέταρτο (πρόσθετο: και πέμπτο και βάλε) θα ακολουθήσει η περιγραφή του gothic ως μουσικού πλέον κινήματος, που ξεπήδησε στα τέλη της δεκαετίας του 70, με πάρα πολλή μουσική. Βέβαια θα πάρει λίγο καιρό, όπως είπα, μέχρι να ολοκληρωθεί το εγχείρημα. Stay tuned! :)






~

As Darkness Descends....

~


Το blog αυτό φοράει το σοβαρό του μαύρο (με ολίγες μωβ αποχρώσεις) κοστούμι. Ετοιμάζω ένα μεγάλο - ένα πολύ μεγάλο - αφιέρωμα στο Gothic, είτε μιλάμε για γοτθική τέχνη και την ιστορία της, είτε για gothic μουσική (κατά κύριο λόγο, για το gothic rock), είτε για το ευρύτερο κίνημα του ρομαντισμού με το οποίο κατά κύριο λόγο έχει συνδεθεί, ως μορφή τέχνης και έκφρασης.

Θα ακολουθήσουν πολλές φωτογραφίες, ιστορικές αναδρομές, πολλή, πάρα πολλή μουσική με δεκάδες προτάσεις δίσκων, και άλλα αρκετά. Το όλο εγχείρημα θα ολοκληρωθεί μετά απο τρεις ή τέσσερις (μεγάλες, όπως προβλέπεται) αναρτήσεις. Το πρώτο (ίσως και το δεύτερο) μέρος θα αφορά την γοτθική τέχνη, και το κίνημα του ρομαντισμού. Η συνέχεια θα είναι μουσική. Στο τέλος θα κλείσουμε με ορισμένες γενικότερες σκέψεις πάνω σε όλα. Υποθέτω θα πάρει κάποιο καιρό όμως.

Ελπίζω οι αναγνώστες να το βρουν ενδιαφέρον. Εμείς να είστε σίγουροι πως θα το χαρούμε πάντως. :)

~

Συνολάκια Για Όλα τα Γούστα

~
Και ναι, είναι γεγονός. Το blog αυτό είχε τις προοπτικές να γίνει κάτι καλό, κάτι ουσιώδες. Να αρθρώσει δυναμικά τον λόγο του ενάντια στα κακώς κείμενα! Να υψώσει δυναμικά τη διαδικτυακή γροθιά του κόντρα στα κυκλώματα! Να εγείρει προβληματισμούς, να γίνει αφορμή για συζητήσεις!

Αλλά προτίμησε να ασχοληθεί με τη μόδα.

Δε μπορούσαμε να αντισταθούμε. Ξέρω πως μια προσφιλής αναγνώστρια αυτή τη στιγμή χαίρεται. "Στο έλεγα εγώ", σκέφτεται. Ε ναι λοιπόν, είχες δίκιο. Πως όμως να αντισταθώ, πείτε μου πως, όταν βρίσκω τέτοια όμορφα ρετρό καλούδια στα παλιά περιοδικά που τόσο μου αρέσει να ψάχνω? :)

Οι κάτω προτάσεις αφορούν τις καθημερινές σας (μας) δραστηριότητες. Φοριούνται άνετα όλη τη μέρα, αλλά καλό θα ήταν να εναλλάσσετε μεταξύ τους, σύμφωνα με τις προτάσεις των ειδικών. Η κάτω πρόταση αφορά την απογευματινή κοσμική εμφάνιση. Ξέρετε τώρα, αυτό που κάθε απόγευμα κάνουμε όλοι. Τσαγάκι, λίγο γκολφ, κουβεντούλα στου πρέσβη, φερέρο ροσέ σοκολατάκια.





Για τον περίπατο επιβάλλεται αλλαγή ρουχισμού. Και είναι λογικό, δε μπορεί να έχουμε τα ίδια ρούχα όσο είμαστε στην κοσμική εμφάνιση και όσο κάνουμε βόλτα. Μια εντελώς διαφορετική πρόταση (σε σχέση με την πάνω) για τον καθημερινό περίπατο λοιπόν.








Έρχεται και η ώρα φυσικα που χρειαζόμαστε όλοι κάτι πίο ανάλαφρο, πιο αεράτο, πιο σπορ. Για τις ώρες που θέλουμε να είμαστε πιο χαλαροί, να πάμε στο γυμναστήριο, ή να κάνουμε jogging. Γιατί όχι, να πάμε και στο γήπεδο, ή για να παίξουμε μπάλα. :)








Ωπ, τι έγινε, κι άλλη κοσμική εμφάνιση? Συγγνώμη, μπερδεύτηκα. Η κάτω πρόταση αφορά τις επίσημες εμφανίσεις, όχι όποιες κι όποιες. Όταν θα πάτε στο Μέγαρο ας πούμε, συνοδεύοντας την κόρη του προέδρου για παράδειγμα. Σοβαρότητα και κομψότητα. Η διαφορά είναι έκδηλη σε σχέση με τα πολύ περισσότερο χύμα πάνω ρούχα.







Και με τους πολύ νέους τι κάνουμε? Αχ, η νεολαία. Πάντα επαναστατική, πάντα ριζοσπαστική. Πάντα μπροστά απο την εποχή της. Κατανοούμε γιατί φαντάζουν παράδοξα, ίσως και υπερβολικά, αυτά τα ρούχα για τους μεγαλύτερους. Ωστόσο, πρέπει και αυτοί να καταλάβουν πως οι νέοι επιθυμούν να εκφράζονται και να συνδιαλλέγονται με τον δικό τους, ξεχωριστό κώδικα επικοινωνίας και ντυσίματος. :)








Κάποια στιγμή έρχεται που θα χρειαστείτε να κάνετε κάποιο ταξιδάκι. Το κάτω σύνολο προσφέρεται για κάθε είδους ταξίδια, κοντινά ή μακρινά. Είναι πρακτικό, άνετο, κομψό, και ταιριάζει με το σακίδιο του κάμπινγκ που θα κουβαλάτε στην πλάτη σας.








Στο γραφείο πάλι δεν έχουμε να προτείνουμε κάτι νεωτερίστικο. Λίγο πολύ τα κλασικά. Εδώ λίγα έχουν αλλάξει. Ακόμα και το πέσιμο του προισταμένου στη γραμματέα-υπάλληλο (που μασάει με νευρωτικό πάθος το μολύβι) παραμένει ίδιο. Αυτό το πράγμα πίσω στο βάθος είναι τηλέφωνο, ή κάνω λάθος?






Κλείνουμε με δυο μοντέρνα παλτά, για όταν πιάσουν τα κρύα. Στο βάθος διακρίνουμε μοντέρνο ημίψηλο καπέλο. Πολύ θα θελα να είχα ένα.








Αυτά τα ολίγα για σήμερα λοιπόν. Για πληροφορίες, αγορές και άλλα μπορείτε να επισκεφτείτε τη μπουτίκ μας. Περισσότερα στο μέλλον. :)

~